Makaleler etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Makaleler etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

15 Mart 2018 Perşembe

ÇEVKO-201




ÇEVKO 2017

2107 Yılı Ekonomiye Katkı Ve Çevresel Faydalar

1991 yılında ülkemizin 14 büyük sanayi kuruluşunca çevrenin korunması , ambalaj atıklarının toplanması ve  ucuz ham madde  olarak ülke sanayisine yeniden kazandırılması amacıyla kurulan ÇEVKO- Çevre Koruma ve Ambalaj Atıklarını Değerlendirme Vakfı, 2017 yılında 168 belediye ve 68 lisanslı firma ile işbirliği yaparak, 1846 firmadan üstlendiği 645,907 ton yükümlülüğe karşın, 656 bin 935 ton  ambalaj atığını toplayıp belgelemiş ve bu miktarı da piyasaya sürenlere dağıtmıştır. 

Şekil 1'de de görüldüğü gibi 2017 yılında yükümlülüğünü üstlendiğimiz ambalaj malzemeleri içinde en yüksek payı % 40.63 (262.428 ton) ile kağıt-karton, % 27.68 (178.795 ton) ile plastik, % 19.28 (124.517 ton) ile cam  ambalaj almıştır. Metal ambalaj , ahşap ile kompozit ambalajların oranları ise toplam ambalaj içinde nispeten  düşüktür; % 12.37.

Şekil 1


Şekil 2'de ise, 2011 yılından 2017 yılı dahil çalıştığımız piyasa ambalajlı ürün süren firmaların sayısı yer almaktadır. 2016 yılını göz ardı edecek olursak, çalıştığımız piyasaya süren firma sayısı her yıl istikrarlı bir şekilde artmaktadır. Ancak bu sayıyı ülke genelini dikkate alarak yorumladığımızda; belgeleme yaptığımız, başka bir ifade ile yükümlülüğünü üstlendiğimiz firma sayısının çok düşük olduğu sonucuna varabiliriz. Öyle ki, ürünlerinde kullandıkları ambalaj miktarı yılda 3 tonun altında olan firmaları bir yana bırakırsak; bu yönetmeliğe tabi olan firma sayısı 50,000'in üzerindedir. Bu firmalardan 25,997'si bakanlığa bildirimde bulunmuştur. Bizimle birlikte öteki yetkilendirilmiş kuruluşlar ve belediyelerle anlaşmış olan firmaların sayısı yaklaşık olarak 5000 civarındadır. Bu durumda mevzuata göre yükümlü olması gereken 50 bin firmanın sadece % 10' nun belgelendirme yaptığı sonucu ortaya çıkmaktadır.

Belgelendirme yapması gerektiği halde bu yükümlülüklerini yerine getirmeyen firmalar;
belgelendirme yapıp sistemin işleyişine para aktaran firmalar ile haksız rekabete girmektedirler. Bu konunun Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından sıkı bir şekilde izlenip, söz konusu firmaların sisteme dahil edilmeleri sağlanmalıdır. 

ÇEVKO, yetkilendirilmiş kuruluş olarak görevlendirildiği 2015  yılından bu güne (2017) 5 milyon 771 bin 58 ton ambalaj atığını belgelendirerek hem çevreyi korumuş hem de türk ekonomisine düşük maliyetli ham madde sağlamıştır. 

Şekil 2

2017 yılında  sözleşme imzaladığımız piyasaya ambalajlı ürün süren firmaların yükümlülüğünü yerine getirmek için anlaşma yaptığımız 168 belediye ve 68 lisanslı firmaya maddi destekler yanında ayni destekler de yaptık. Aşağıdaki 1 nolu tabloda 656 bin 935 ton ambalaj atığını toplamak için sözleşmeli belediyelere ve lisanslı firmalara verdiğimiz ayni destekleri görebilirsiniz. 

                        2017 Yılında Yapılan Ayni Destekler

                                    ADI                            ADEDİ   
                           _____________________________
                              KONTEYNER                             4 856 
                                    KUMBARA                                    493
                                    iÇ MEKAN KUTUSU             109 892
                                   TORBA                                  5 323 749
                                   PET KAFESİ                                 1 387
                                   BİLGİLENDİRME                1 657 235 (kişi)
                               ______________________________________
                           
                                   Tablo :1
                                 
Tabloda, 2017 yılında 1 milyon 657 bin 235 kişiye bilgilendirme yaptığımız görülmektedir. Bilindiği gibi ambalaj  atıklarının kaynağında ayrı toplanmak mevzuat gereğidir. Sadece sokaklara  konteyner ve cam kumbarası , evlere iç mekan kutusu ve naylon torba vererek ambalaj atıklarını etkin bir şekilde toplamak mümkün değildir. Bu konuda muhatabınız olan kişileri (hane halkı, öğrenci vb) bilgilendirip eğitmeniz sağlık bir toplama için gereklidir. İşte bu amaçla ÇEVKO 2017 yılında da ilgililere bilgilendirme çalışmalarına hız vermiş, bilgilendirdiğimiz kişi sayısı 2017 yılı itibariyle yetkiyi aldığımız 2015 yılından bu yana 26 milyon 916 bin 93 kişiye ulaşmıştır. Bu sayı  ülke nüfusunun yaklaşık % 33'üne ulaştığımız anlamına gelmektedir.

ÇEVKO'nun 2017 Yılındaki Çevresel Faydaları

ÇEVKO' nun orijinal ham madde yerine,  ülke ekonomisine kazandırdığı ambalaj atıklarından elde edilen ham maddelerin sanayide kullanılması, ülke ekonomisine hem maddi hem de çevresel faydalar sağlamıştır.

2017 yılında topladığımız 656 bin 935 ton ambalaj atığı, 4 milyon 714 bin 757 ağacın kesilmesini önledi. Bu da 94 bin 294 dönüm orman arazisinin kurtarılması anlamına gelmektedir.

Yine ham maddeye dönüşen bu ambalaj atıkları sayesinde 2 milyar 695 milyon, 404 bin 422 KWS elektrik enerjisi tasarrufu sağlanmıştır. Bu tasarruf 976 bin 593 ailenin bir yıllık elektrik tüketimine eş değerdir.

Yine  ekonomiye kazandırılan ambalaj atığı, 3 milyon 644 bin 520 m3  atığın depolama alanlarına gitmesini önlemiştir. Bu ise 1 457 adet  olimpik yüzme havuzunu dolduracak bir hacmin vahşi depolama alanı olarak kullanılmasına engel olmuştur. 

2017 yılında toplanan ambalaj atığı hiç toplanmasaydı; 130 milyon 098 bin 256 Litre fosil yakıt fazladan kullanılacak ve 41 bin 505 ailenin  bu gün kullandığı sudan daha çok  su tüketilecekti.

SONUÇ

ÇEVKO ülke sanayisi ve sanayicisinin bir temsilcisi olarak kurulduğu günden bu güne, çevre konusundaki faaliyetlerini, sorumluluğunun bilincinde olarak  yıldan yıla artırmış ve artırmaya devam edecektir.

31 Mayıs 2017 Çarşamba

Çevko-2016





ÇEVKO-2016

Çevko, 2016 yılında piyasaya ambalajlı ürün süren firmalardan 622 bin 468 ton yükümlülük üstlenmesine karşın  ( Çizim 1), 637 bin 566 ton  belgelendirme yaparak geri dönüşüme gönderdiği ambalaj atıkları ile ülkemiz ekonomisine yaklaşık olarak 2 milyar 100  milyon TL katkı sağlamıştır. Bu katkı gerçek anlamda ham madde tasarrufu demektir. 

Çizim 1: Yükümlülüğü üstlenilen 622.468 ton  ambalaj atığının  cinslerine göre dağılımı



Türkiye’nin ilk ve en büyük yetkilendirilmiş kuruluşu olan Çevre Koruma ve Ambalaj Atıklarını Değerlendirme Vakfı ÇEVKO bu süreçte, piyasaya ambalajlı ürün süren firmalardan (PS) üstlendiği yükümlülüğü yerine getirmek için 165 belediye ve 65 lisanslı firma (LF) ile işbirliği yapmıştır. Bu bağlamda 2016 yılında yükümlülüğünü üstlendiğimiz PS sayısı 1770'dir.

2016 yılında 165 belediyenin sınırları içinde toplatıp, geri dönüşüme gönderdiğimiz ambalaj atıklarının cinslerine göre dağılımı aşağıdaki gibidir: 

Kağıt/Karton   : 266.413 ton
Plastik            : 172.172  ton (*)
Cam                : 122.922  ton
Metal              :   43.602  ton (**)
Kompozit        :  18.841   ton (***) 
Ahşap             :   13.616   ton
--------------------------------------
TOPLAM          : 637.566 ton 



Çizim 2: Toplanıp geri dönüşüme gönderilen 637.556 ton ambalaj atığının cinslerine göre dağılımı.

2016 yılında ÇEVK0'nun 637.566 ton atığı ekonomimize kazandırırken 165 belediye ve 65 LS ile işbirliği yaptığından söz etmiştik. Bu işbirliği ile geri dönüşüme kazandırılan ambalaj atıklarının toplanması ve ham maddeye dönüştürülmesi ise ÇEVKO tarafından paydaşlara verilen ayni ve parasal destekler sayesinde olmuştur.

2016 yılında paydaşlarımıza verdiğimiz ayni destek miktarları şöyledir:
Konteyner : 4.160 adet
İç Mekan Kutusu : 95.875 adet
Poşet : 6.423.450 adet

Bunlar dışında, 2016 yılında seçili bazı belediyelere deneme amaçlı yaklaşık 500 adet PET-Plastik toplama kafesi yerleştirdik 

Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için sadece poşet, kumbara, iç mekan kutusu vermek yeterli olmuyor. Bunların verimli kullanılması için tüketicilere-hane halkına- bire bir ulaşıp onları bilgilendirmek gerekiyor. İşte bunu sağlamak için 2016 yılında  görevlendirdiğimiz üniversite öğrencileri aracılığı ile,1 milyon 798 bin 294 kişiye ulaşılarak kapı-kapı bilgilendirme çalışması yapılmıştır. Bu bağlamda Yetkilendirilmiş Kuruluş (YK) olarak 2005 yılından 2016 yılının sonuna kadar ulaştığımız hane halkı sayısı ise 25 milyon 33 bin 653 kişiye ulaşmıştır. 

ÇEVKO'nun 2016 Yılında Sağladığı Çevresel Faydalar

ÇEVKO tarafından ekonomiye düşük maliyetli ham madde olarak geri dönüştürülen ambalaj atıklarının ekonomiye yaklaşık olarak 2.100.000.- TL değerinde katkı sağladığından söz etmiştik. ÇEVKO'nun ekonomiye yaptığı bu katkıdan çok daha önemli olanı çevrenin korunmasına yaptığı katkıdır. 
ÇEVKO'nun 2016 yılında, 637.566 ton ambalaj atığının ham madde olarak geri dönüşümü sürecinde  yarattığı çevresel faydaları şöyle özetleyebiliriz:

1-2016 yılında geri kazanılan tüm ambalaj atıkları ile 2,773 milyar KWH elektirik tasarrufu sağlandı. Başka bir ifadeyle sağlanan bu tasarruf miktarı,Türkiye'de evlerde kullanılan elektiriğin % 10'una  eş değerdir.

2-Geri dönüşümü sağlanan ambalaj atıkları nedeniyle 3,8 milyon metre küp depolama alanı hacminden tasarruf sağlandı. Bu hacim, 1.530 olimpik yüzme havuzunun toplam hacmine eşittir.

3-2016 yılında geri dönüşümü gerçekleştirilen plastik ambalaj atıkları ile 130 milyon litre benzin tasarrufu sağlanmıştır. Bu 2.9 milyon aracın benzin deposunu  bir kez doldurmak anlamına gelmektedir. 

4- Geri kazanılan tüm ambalaj atıkları ile 16 bin 585 uçağın dünyanın çevresini bir kez dolaşması sırasında havaya salacağı miktara eşit 331.700 ton sera gazı salınımı engellenmiştir.

5-Kağıt, karton ve kompozitlerin geri dönüşümü ile yaklaşık 110 bin kişinin bir yıllık su gereksinimi karşılanmıştır. Bir başka ifadeyle  7.3 milyar litre su tasarruf edilmiştir.

6- 2016 yılında 4 milyon 705 bin ağacın kesilmesinin ve 94.000 dönümlük orman arazisinin kurtarılması,  298.870 ton kağıt, karton,kompozit ve ahşabın geri kazanılması sayesinde gerçekleştirilmiştir.

Sonuç

Çevrenin korunması için her yıl bir önceki yıldan daha fazla gayret gösteren ÇEVKO, bu çabalarını gelecek yıllarda da artırarak devam ettirme amacındadır. Amaca ulaşmada en önemli öge ise, ekip çalışmasına ve yapılan işe samimi duygularla inanmaktır.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

(*) Çeşitli plastikler:PET,PE,PP,PS,PVC. Ağırlık PET ve PP'de.
(**) Aliminyum ve çelik. Ağırlık çelikte.
(***)Kağıt,metal ve plastik ağırlıklı kompozit. Ağırlık kağıt ağırlıklı kompozitde.



































16 Şubat 2016 Salı

Çevko'nun çevresel ve ekonomik faydaları -2015





ÇEVKO'nun  Çevresel ve Ekonomik Faydaları 

2015 Yılında 581.676 ton Ambalaj Atığını Geri Dönüştürdü

Yendiden hammaddeye dönüştürülen ambalaj atıkları ekonomimize 1 milyar 855 milyon TL tutarında tasarruf sağladı.

Türkiye’nin ilk ve en büyük yetkilendirilmiş kuruluşu olan Çere Koruma ve Ambalaj Atıklarını Değerlendirme Vakfı ÇEVKO,  2015 yılında 154 belediye, 62 lisanslı firmayla ile sözleşme yapıp işbirliğine girerek 581.676 ton ambalaj atığını toplatıp, belgeleyerek bu atıkların ekonomimize ucuz ham madde olarak dönüşümünü sağladı.

2015 yılında geri dönüşüme gönderdiğimiz ambalaj atıklarının cinslerine göre dağılımı aşağıdaki gibidir:

Kağıt/Karton :         222.796 TON
Plastik          :         167.072 TON
Cam              :         120.224 TON
Metal            :           35.679 TON
Kompozit      :           23.281 TON
Ahşap            :          12.624 TON

TOPLAM                  581.676 TON  (Rakamlar yuvarlatılmıştır.)


Aşağıdaki grafikte, 2015 yılında geri dönüşüme gönderilen ambalaj atıklarının cinslerine göre oransal dağılımı aşağıdaki gösterilmiştir.




ÇEVKO 2015 Yılında ne kadar çevresel fayda sağladı?

Geçen yıl 581.676 ton ambalaj atığını geri dönüştüren ÇEVKO’nun sağladığı çevresel faydaları kısaca şöyle özetleyebiliriz:

Geri kazanımı sağlanan 222.796 ton kağıt-karton, 23.281 ton kompozit ve 12.624 ton ahşap ambalaj atıkları ile 4.000.000 yetişkin ağacın kesilmesi önlendi. Bu da yaklaşık her biri 20 yaşındaki ağaçlardan oluşan 80 bin dönümlük ormanın kesilmekten kurtarılması demektir.(1)

Gene aynı yıl geri kazanılan kağıt,karton, kompozit ve ambalaj atıkları ile  6.2 milyar litre su tasarrufu sağlandı.Bu da  960 bin nüfuslu Aydın İlinin yaklaşık 36 günlük su gereksinmesi anlamına gelmektedir.(2)

2015 yılında 167.072 ton plastik ambalaj atıklarının geri kazanımı ile 125 milyon litre benzin tasarrufu sağlanmıştır. 125 milyon litre benzin ile yaklaşık 2.8 milyon aracın deposunu bir kez doldurabilirsiniz.

ÇEVKO'nun, ekonomimize düşük maliyetli ham madde olarak geri kazanıma gönderdiği tüm ambalaj atıkları ile Ülkemizde meskenlerde kullanılan elektriğin % 10'una eş değer 2.46 Milyar KWH elektirik tasarrufu sağlanmıştır. 

Gene geri kazanımı sağlanan tüm ambalaj atıkları ile 3.41 milyon metreküp depolama alanı tasarruf edilmiştir. Bu alanda toplanacak 3.41 milyon metreküp ambalaj atığı, 1.367 adet olimpik yüzme havuzunu dolduracak büyüklüktedir. 

Vakfımızın 2015 yılında ekonomimize kazandırdığı toplam 581.676 ton ambalaj atığının doğal kaynak,enerji ve depolama alanı olarak yaptığı tasarrufu;1 milyar 340 milyon TL’dir. Ancak; doğal kaynak, enerji su ve yakıt tasarrufuna, geri dönüşüme gönderilen malzemelerin ekonomik değeri ve depolama alanlarının maliyetlerindeki azalmayı da hesaba katarsak bu rakam 1 Milyar 855 milyon TL’ye ulaşır.

ÇEVKO  kendi ''Vakıf Senedinin'' ve yürürlükteki mevzuatın  verdiği görevleri 2016 yılında da eksiksiz yapmaya, Türkiye'ye hem ekonomik hem de çevresel fayda yaratmaya devam edecektir.
---------
(1) Dönüme düşen ortalama 20 yaşındaki ağaç sayısı TEMA Vakfından alınmıştır.
(2)Kişi başı yıllık yaklaşık 66.67 metre küp su tüketilmektedir.Hesaplamalarda İSKİ raporu dikkate alınmıştır.


30 Aralık 2015 Çarşamba

Cam Ambalajda Geri Dönüşüm ve Horecalar




CAM AMBALAJ GERİ DÖNÜŞÜMÜNE BİR ÇÖZÜM ÖNERİSİ: HORECALAR(*)

24.08 2011 tarihimde yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğine göre; piyasaya ambalajlı ürün süren firmalar, piyasaya sürdükleri ambalajların belli miktarını toplamak/toplatmak zorundadırlar. Yönetmeliğe göre; 2015 yılında % 48 olarak belirlenen oran, 2016 ‘da %52’ye, 2020 yılında ise % 60’a ulaşacaktır.

ÇEVKO, yaklaşık 10 yıldır Türkiye’nin ilk Yetkilendirilmiş Kuruluşu olarak yükümlülüğünü üstlendiği piyasaya sürenler adına bu görevi başarı ile yerine getirmektedir. Ancak, piyasaya süren firmaların ürünleri için kullandıkları ambalajların kaynağında ayrı toplanıp geri dönüştürülmesinde önemli sıkıntılar vardır. Bu ambalajlardan, temini için ÇEVKO olarak harcadığımız zaman ve para,  göz önüne aldığında cam, geri dönüşümünde en fazla sıkıntı yaşadığımız ambalaj türü olarak öne çıkmaktadır. Son 10 yıl içinde çalıştığımız belediyelerin sınırları içinde bulunan yaklaşık 22 milyon kişiye, ambalajların kaynağında ayrı toplanması konusunda bilgilendirme yapmamıza karşın 2014 yılı içinde ancak 99 bin 256 ton camın geri dönüşümünü belgeleyebildik. 2014 yılında yaklaşık olarak 1 milyon ton(**) cam ambalajın pazara sürüldüğü dikkate alınırsa; bizim belgelendirdiğimiz atık cam miktarının o yıl geçerli olan % 48’lik yükümlük miktarının çok altında kaldığını( %10) söyleyebiliriz. ÇEVKO’ dışındaki öteki iki yetkilendirilmiş kuruluşun belgelediği cam ambalaj miktarlarını da hesaba katsak bile bu oran ancak %14-15 ler seviyesine çıkar.

Atık cam ambalaj, fiziksel özelliği (kırılabilir) ve düşük fiyatı nedeniyle; hemen hemen her sokakta rastladığımız sokak toplayıcılarının bile ilgisini çekmemektedir. Kaynağında ayrı toplama çalışmalarının pahalı bir yöntem olması, ayrıca Anadolu Cam Sanayisinin belediyelere verdiği cam kumbaraların istenilen verimliliği sağlayamaması, ÇEVKO olarak bizi yeni arayışlara yöneltti.

Bu yılın başında ülkemizde cam ambalajlı ürünlerin en çok nerelerde tüketildiği konusunda bir araştırma yaptık. Araştırmanın amacı; ‘’daha az toplama maliyeti ile daha fazla cam ambalaj atığını, öteki ambalaj malzemelerine ve evsel atıklara karıştırmadan nasıl toplayabiliriz’’ sorunsalına yanıt aramaktı. Araştırmanın sonucunda cam ambalajlı ürünlerin çok büyük bir bölümünün hotel, restoran, bar ve cafelerde (HORECA) tüketildiğini gördük. Ayrıca bu araştırma ile HORECA’lara ve onların yakınlarına konulacak konteynerlerin HORECA’ların özelliğine göre yeniden tasarlanması, bunlar için özel üretilmiş kamyonların kullanılması çalışanlarının eğitilmesi gerekliliği ortaya çıktı. Söz gelimi; içkili bir restoranın yan başında bulunan cam kumbarasına, restorandan çıkan cam ambalaj atıklarının kumbaraya tek tek atılması zaman kaybına yol açtığı için kumbaralara atılmayıp doğrudan evsel atıklara karıştırıldığını saptadık.

TÜRKİYE’DE YILDA KAÇ TON CAM AMBALAJ TÜKETİLİYOR?
Evlerde tüketilen gıda ürünlerinde, ilaç sektöründe ve kozmetikte kullanılan cam ambalajları bu hesaplamanın dışında tutarsak, 2014 yılında üretilmiş yaklaşık 790 bin ton cam ambalajın ağırlıklı olarak alkollü ve alkolsüz içecek sektöründe kullanıldığını söyleyebiliriz.
Sözgelimi cam ambalajda satılan maden suyunun yaklaşık  %30-35’inin HORECA’larda tüketildiği sonucuna vardık. Maden suyu için kullanılan cam ambalaj miktarı ise 2014 yılında 450 bin ton civarındadır. Bu hesaba göre; yaklaşık 155 bin ton cam ambalaj atığı HORECA’lardan çıkmaktadır. Cam şişede satılan su için kullanılan cam ambalaj 25 bin tondur ve bunun yaklaşık %95’i gene HORECA’larda tüketilmektedir.
40- 45 bin ton arasında cam ambalaj kullanılan yüksek alkollü içeceklerin %75-80’i, 15 bin ton civarında cam ambalaj kullanan düşük alkollü içeceklerin ise yarıdan fazlasının tüketim yeri ise gene HORECA’lardır.   60 bin ton civarında ambalaj kullanan gazlı içecek sektöründe cam ambalajın  gene yarıdan fazlasının tüketim yeri HORECA’lardır. Yüzde 85’i depozitolu olan bira şişelerinin depozito dışında kalan kısmının ise, yarıdan fazlası HORECA’larda tüketilmektedir. %80-85’i depozitolu olan bira şişlerinde kullanılan cam miktarı 130 bin tondur. Bunun depozito dışında kalan 20 bin tonunun tüketim adresi de ağırlıklı olarak HORECA’ardır. Yaklaşık 50 bin ton cam ambalaj kullanılan süt ve meyve suyunun önemli bölümü ise ev tüketimidir.

Yukarıdaki rakamları incelediğimizde, piyasaya sürülen cam ambalajlı ürünlerin önemli bir bölümünün HORECA’larda tüketildiğini görürüz. Bu ürünlerde kullanılan cam ambalaj miktarı ise 250 bin ton gibi azımsanmayacak miktardadır. Bu azımsanacak bir miktar değildir. İyi bir HORECA çalışması ile buralardan 200 bin ton civarında cam ambalaj atığı toplanabilir kanısındayız.

HORECA PROJESİ
Cam ambalajların ana tüketim yerlerini belirledikten sonra ÇEVKO’ olarak İzmir ve çevresinde, iş ortağımız olan Muzaffer Pınarbaşı firması ile civardaki bazı belediyeleri de yanımıza alarak bir ‘’pilot’’çalışma başlattık. Öncelikle ilgili belediye sınırları içinde bulunan HORECA’ları belirleyip, bunların çalışanlarına eğitimler verdik. Bu eğitimin ana amacı tesislerden çıkan camın ayrı konteynerlerde toplanmasının sağlanması ve cam ambalaj atıklarının içine porselen ve seramik atıklarının karıştırılmamasıydı. Bu eğitimler sonunda Konak, Karşıyaka, Balçova, Buca, Güzelbahçe Belediyelerinde uygulama başlatıldı. Bu ilçe sınırları içinde olan restoranlarda saat 20.00 ile 04.00 arasında cam ambalaj atığı toplanmaya başlandı. Ayrıca bu belediyelerle iş birliği yapılarak, Anadolu Cam Firması’ndan sağlanan cam kumbaraları belli bir plan çerçevesinde ihtiyaç olan yerlere konuldu.
Cam ambalajlı ürün tüketiminin özellikle turizm mevsiminde turistik bölgelerde bulunan otellerde, tatil köylerinde ve ‘’beach’’lerde çok fazla tüketildiği gerçeğinden hareketle, gene İzmir’in bir başka ilçesi olan Seferihisar’daki 9 turistik işletmede bir pilot proje yürütülmüş, otel çalışanları eğitilmiş, işletmelere özelliklerine göre 1,6 ve 27 metre küplük konteynerler konulmuş, bu konteynerlerin doluluk oranları uydudan izleme sistemi ile belirlenerek iş gücü, zaman ve para kaybı en aza indirilmiştir. Bunu sonucunda, eğitim verdiğimiz otellerde verim eğitimden önceki döneme göre ortalama %50 oranında attığı gibi, cam ambalaj atıkları içindeki yabancı madde oranı da o oranda azalmıştır.
Bu uygulamanın, 2016 yılında 1000’den fazla otelin bulunduğu Antalya-Alanya kıyı şeridinde de yapılması planlanmıştır.

SONUÇ
HORECA’lardan cam ambalaj atığı projemiz beklediğimiz gibi başarıyla devam ediyor. Ancak bu başarının sürdürülebilir olması için ilgili yönetmeliğin ‘’Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı biriktirilmesi’’ başlıklı 23. Maddesinin, hazırlanacak yeni yönetmelikte, özellikle HORECA’larla ilgili bölümün yeniden düzenlenerek bunlara, ambalaj atıklarını ayrı biriktirmeleri konusunda zorlayıcı hüküm getirilmelidir. Ayrıca bu konunun ’’doğal ortak larından’’  biri olan belediyelerin de bu uygulamanın sürdürülebilir olması için istekli ve işbirliği içinde olmaları gereklidir.
---
(*) Hotel(HO),Retoran(RE),Cafe(CA)

(**) Bu rakamlar yaklaşık olarak verilmiştir. Dış alım ve dışsatıma konu olan cam ambalaj miktarları dikkate alınmamıştır.

18 Mayıs 2015 Pazartesi

Cam Ambalajda Geri Dönüşüm




Cam ambalajda geri dönüşüm: Sorunlar, öneriler…(*)

Ülkemizde kullanılmış cam ambalajın belli işlemlerden geçirildikten sonra yeniden ambalaj olarak üretilmesinin geçmişi eskilere dayanır. O günlerde, ürünlerini cam ambalajda pazara süren firmaların, kullandıkları cam ambalajı belirli oranlarda toplayıp/toplatıp geri dönüşümünü sağlamakla ve bunu belgelemekle ilgili bir yükümlülükleri yoktu. Zamanla toplumda,  çevreyle ilgili sorunların giderek önem kazanmaya başlaması kamuyu harekete geçirmiş ve 1991 yılında,  Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir. Ambalaj atıklarına özgü ilk yönetmeliğin mevzuatımızda yer almasının tarihi ise; 2005 yılıdır. Zaman içinde değişen koşullar nedeniyle yönetmelik değişikliklerine gidilmiştir. Bu gün ise; 24.08.2011 tarihli  Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (AAKY) yürürlüktedir.

Ambalaj atıklarını, piyasaya sürenlerin(PS) ya da yetkilendirlimiş kuruluşların(YK) yıllara göre hangi oranlarda geri kazanmakla yükümlü olacakları 2011 Tarihli AAKY’nin 17. Maddesinde belirtilmiş olup, 2015 yılı için bu oran, tüm ambalajlar için %48’dir. 2020 yılında ise; geri kazanım oranını %60 ‘a yükselecektir. Ancak bu güne dek yapılan kapasite artırma çalışmalarına karşın yönetmelikte geri kazanılması zorunlu olan bu oranlara, özellikle cam ambalajda ulaşmak mümkün olmamıştır.  Söz gelimi 2014 yılında, ürünlerinde cam ambalaj kullanan PS’lerin kullandıkları çeşitli tiplerdeki cam ambalaj miktarı yaklaşık olarak 800 bin tondur.  PS’lerin yükümlülüğü ise; yönetmelikte belirlenen %44 oranı dikkate alındığında 352 bin ton olması gerekir.  Buna karşılık yetkilendirilmiş kuruluş olan ÇEVKO’nun belgelediği ‘’fırına hazır cam kırığı’’ miktarı ise; 99.2 bin tondur. Bir başka deyişle pazara sunulan 800 bin ton cam ambalaja karşılık, bunun ancak yaklaşık % 12.4’ü  olan 99.2 bin ton  fırına hazır cam kırığı belgelenmiştir(**).
Cam Ambalada Hedeflerin Gerisinde Kalınmasındaki Etmenler Nelerdir?
Yukarıda da belirttiğimiz gibi,  ambalaj atıkları içinde yönetmelikte belirlenen esaslar çerçevesinde toplanmasında en fazla güçlük çekilen cam ambalajdır. Bunun nedenlerine aşağıda kısaca değinilmiştir.

      Yürürlükteki AAKY, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması felsefesi üzerine bina edilmiştir(Madde 1/ç). Yönetmelikte belirlenen yöntemin dışında toplanan cam ambalaj atığı belgelendirmede kullanılamamaktadır. Evlerden toplanan cam ambalaj atıklarının toplam cam ambalaj atıkları içindeki oranını ise tahminen %10 civarındadır. Cam ambalajın büyük bir bölümü evsel atıklara karışmaktadır.

     Yönetmeliğe göre (Madde 8/2 ); bu sistemin işleyişinde önemli bir oyuncu olan belediyelerin YK’lar, PS’ler ya da lisanslı firmalarla(LF) yakın işbirliğinde olmaları gereklidir. Ancak; bu işbirliği henüz istenen düzeyde değildir. Bizdeki bilgilere göre; bu yönetmelik kapsamına giren belediyelerin ancak %20 si AAKY’nin kendilerine getirdiği yükümlülükleri yerine getirmektedir.

    Tüketiciler, çevre konusunda yeteri kadar bilinçli değillerdir. Bu konuda AAKY (madde 31) YK’lara eğitim yapma görevi vermişse de, YK’ların kısıtlı bütçeleri nedeniyle yaptıkları bu bilinçlendirme çalışmaları, ülke coğrafyası göz önüne alındığında yeterli olmamaktadır. Eğitim konusunda başta Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmak üzere Belediyeler ve Milli Eğitim Bakanlığı daha etkin rol oynamalıdır.

    Cam, aynı işi gören ambalaj malzemelerine göre daha kırılgan ve daha ağırdır. Bu nedenle sadece kaynakta ayırma yöntemi ile yönetmelikte cam için belirlenen hedeflere ulaşmak mümkün görünmemektedir.

.    Kimi toplama ayırma tesisleri (TAT- GDT), kendilerine ödenen cam bedelini yetersiz buldukları için cam ambalaj atığını toplamaya sıcak bakmamaktadırlar.

      Fırına hazır cam kırığı üreten GDT’ler, zaman içinde yeni teknoloji yatırımı yapmış/ yapıyor olmalarına karşın buradan çıkan hammaddede, zaman zaman kalite sorunu yaşanmakta ve önemli miktarda cam kırığı sistem(belgelendirme) dışında kalmaktadır.

     Ambalaj atıkları konusunda faaliyet gösteren yaklaşık 800 civarında TAT ve GDT olmasına  karşın, cam ile ilgilenen GDT  sayısı iki elin parmakları kadar olup, fırına hazır cam kırığının yaklaşık % 75-80’i sadece 3 firma tarafından üretilmektedir.

      Kaynakta ayrı toplama sistemi yetersiz kaldığından,   yönetmelikte belirlenen kotalara ulaşmak için anlaşmalı olan belediyelerin gösterdikleri yerlere cam kumbarası konmakta ancak buna karşın cam ambalajın büyük bir bölümü evsel atıklarla birlikte depolama alanlarında toprağa gömülmektedir.

Çözüm Önerileri

   1- AAKY’de yer alan geri kazanım hedefleri, AB’nin  94/62/EC ‘’Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Direktifi’nde’’ olduğu gibi, “Genel (malzemelerden bağımsız) Geri Kazanım Hedefi”, “Genel (malzemelerden bağımsız) Geri Dönüşüm Hedefi” ve “Malzemelere Göre Geri Dönüşüm Hedefleri” olmak üzere üç başlık altında düzenlenmelidir. Bu hedefler, cam da dahil tüm ambalaj malzemeleri için AB direktiflerine uyumlu hale getirilmelidir.

  2-    Bilindiği gibi içecek sektöründe kullanılan cam ambalajlı ürünlerin büyük bir bölümü otel, restoran, bar ve kafelerde(HORECA) tüketilmektedir.  Buralardan çıkan cam ambalaj atıkları, organik atıklardan ayrılmadan evsel atıklarla birlikte çöp kutularına aktarılıp, oradan da düzenli depolama alanlarına götürülerek toprağa gömülmektedir. Bu ekonomik bir kayıptır. Bu kaybı önlemek için HORECA’lara, işletmelerinden çıkan cam ambalaj atıklarını ayrı bir yerde toplama ve buradan çıkan atıkları da LF’lara vermeleri zorunluluğu getirilmelidir.
  
 3-  Özellikle cam ambalaj için yürürlükteki ‘’lisans verme ölçütleri’’ gözden geçirilmeli, toplama ve ayırma işi birbirinden ayrılmalı, geri dönüşüm işinin ise bu konuda uzmanlaşmış firmalar tarafından yapılması özendirilmelidir.  

 4- Büyük şehir belediyeleri, ilçe belediyelerince düzenli depolama alanlarına gönderilen evsel atıklardan ton başına belli bir bedel almaktadırlar. Kaynağında ayrı toplama  yapılmayan bölgelerden çıkan cam ambalaj atıkları, evsel atıklarla birlikte belediyelerin düzenli depolama alanlarına gönderilmektedir. Cam, benzer işlevi gören öteki ambalajlara göre daha ağır bir malzemedir. Söz gelimi 0.200 cc’lik bir madensuyu şişesinin ağırlığı ortalama olarak 135 gram, ülkemizde 2014 yılı içinde maden suyu için kullanılan cam ambalaj miktarı ise; yaklaşık 500 bin tondur. Yukarıda da belirttiğimiz gibi bu ambalajların büyük bir bölümü evsel atıklarla birlikte taşındığı için, fazladan bir ağırlık oluşturmakta ve belediyelerin ton başına ödedikleri bedelleri artırmaktadır. Belediyeden belediye değişmekle birlikte düzenli depolama alanlarına getirilen evsel atıklardan alınan bedel, ton başına ortalama 40 TL’dir. Ayrıca bu rakama, en az bu kadar da toplama maliyeti eklemek gerekir. Belediyeleri, özellikle cam ambalajı kaynağında ayrı toplamaya yönlendirmek için düzenli depolama alanlarına getirdikleri evsel atıklardan alınan ton başına bedeli artırmak bir çözüm olarak önerilebilir. Bu durumda ton başına daha fazla bedel ödemek istemeyen belediyeler, nispeten ağır olan cam ambalajı evsel atıklara karıştırmadan, kaynağında ayrı toplama yöntemini seçeceklerdir.

  5- Şu bir gerçek ki; kaynağında ayrı toplama her belediyede yönetmelikte çizilen çerçeve dahilinde, gereği gibi yapılamamaktadır. Elbette bunun nedenleri arasında, belediyelerin ekonomik gücü, coğrafi konumu, beldede yaşayanların yerleşim biçimi ve tüketim alışkanlıklarının farklı olması sayılabilir. Bu sistem yerleşinceye kadar evsel atıkların içine şu ya da bu şekilde karışan cam ambalajların, her türlü sağlık önlemi alınıp, uygun teknolojiler kullanılarak düzenli depolama alanlarında evsel atıklardan ayrılarak belgelendirmede kullanılması sağlanmalıdır

.6-  Coğrafi bölgelerimiz dikkate alınarak lisanslı cam geri dönüşüm firma kapasitesinin arttırılması ve mevcut teknolojilerinin yenilenmesi için, Bakanlığımız eşgüdümünde, yetkilendirilmiş kuruluşların ve ilgili ekonomik işletmelerin katılımıyla çalışmalar yapılmalı, AB, vb. fon olanaklarını araştırarak ortak projeler hayata geçirilmelidir. Bunun için paydaşların bir proje grubu oluşturması uygun olacaktır.

7- Nüfusları aynı olsa bile beldeler arası ekonomik gelişmişlik ve tüketim alışkanları vb. hususlar, bir birlerinden çok farklıdır. Söz gelimi, gelişmiş bir beldeden çıkan cam ambalaj miktarı, ekonomik olarak nispeten daha geri olan bir beldeden daha fazladır. Eşdeğer nüfus ölçütü belirlenirken belde nüfusunun yanı sıra gelişim düzeyi ve tüketim alışkanlıkları da dikkate alınmalıdır.

Sonuç
Mevcut yönetmelik çerçevesinde, cam ambalajın kurallara uygun olarak belgelendirilmiş geri dönüşümünün sağlanması, gelecekte de bir sorun olarak karşımıza çıkacaktır. Bu nedenle yukarıda açıkladığımız çözüm önerilerinin hazırlanacak yeni yönetmelikte dikkate alınmasının bu sorunun çözümü için gerekli olduğu kanısındayız.

(*)Bu makale ÇEVKO Dönüşüm Dergisi’nin 2015-1-18. sayısında ve Drinktechmarket dergisinin Eylül 96. sayısında yayınlanmıştır.

(**)Burada sadece ÇEVKO’nun belgelendirdiği cam miktarı dikkate alınmıştır.

1 Ocak 2015 Perşembe

Adanalı Sözcükler





ADANALI SÖZCÜKLER

Geçenlerde e-postama bir haber düştü. Haberin başlığı Adanaca- Türkçe sözlüktü. Hangi gazetede yayınlanmıştı, anımsamıyorum. Bu haber, yıllardır derlemeye çalıştığım ve sadece bir kaç arkadaşımla paylaştığım ‘’Adanalı Sözcükleri'' bloğumda yayınlama isteğimi kamçıladı. Yayınlamaktaki amacım; bu sözcükleri hem başkaları ile paylaşmak, hem de ilgilenen olursa; onların ekleyeceğini umduğum yeni sözcüklerle bu listeyi alabildiğine uzatmaktı. Bildiğim kadarıyla bu konuyla ilgili içinde doktora tezi de olan birçok çalışma yapıldı. Ama çoğunluğu benim yaptığım gibi amatör çalışmalardı. Yıllar yılı, dedelerimden, nenelerimden anamdan, babamdan, çevremden duyduğum Adanalı Sözcükleri bir araya topladım. Bu konuda iddialı değilim eksiklerim, kasıtsız yaptığım yanlışlıklar olabilir. Şimdiden af dilerim.

Şimdiye kadar bu konuda yapılan derlemelerde, ya Adanaca, ya da Adana Dili gibi adlar kullanıldı. Ben ise bu derlemeye ‘’Adanalı Sözcükler ‘’adını verdim. Nedeni basit. Aşağıdaki sözcüklerden bir bölümü başka bölgelerde de kullanılmasına karşın ‘’ağız’’ farkı nedeniyle listeme girdi. Söz gelimi patlıcana ülkemin hemen her yerinde patlıcan, Adana’da balcan; tellaka Adana’da dellek denir; patlıcan da tellak da artık Adanalıdır. Ben dil bilimci değilim. İşin temeline inmek gibi bir amacım  da yok. Bu nedenle Adanalı’nın kullandığı sözcükler Adana kökenli olmasa bile Adanalı sayılır. Tıpkı Adana doğumlu olmadığı halde yıllar sonra kendilerini Adanalı sayan birçok arkadaşım gibi…Ayrıca sözcüklerin bir bölümü de sadece Adana’da değil Çukurova’da(Tarsus vb) da aynı şekilde kullanılır. Ayakçak: Merdiven, Cülük: Civciv gibi… Ancak; Bilibistan (küçük kertenkele), daşşak kapan- bahta bakan(bukalemun), tuza tüküren(kertenkele) gibi sözcükler ise; Adana deyişiyle; Allah’ına kadar Adanalıdır.

Bu arada şu düzeltmeyi yapmak istiyorum. Avrupa Yakası adlı dizide bir karakter sürekli’’Hoşşik’’ sözcüğünü kullanıyordu. Adanalı olmayan yakınlarım hoşşiğin şımarık anlamında kullanıldığını sanmışlar. Oysa Adana’da ''hoşşik’’, yağcı, yalaka anlamında kullanılır. Şımarığın Adana’daki karşılığı ise ‘’Çişten’’dir.


Katkılarınızı bekliyorum.
Sevgi ve selamlar





Adanalı Sözcükler


A

Aboo: Hayret ünlemi
Acar:Yeni, kullanılmamış
Acebek:Börülce 
Afor:Biçimsiz, şekilsiz 
Aftos piyos:Değersiz, işe yaramaz Aftos piyos olmak: Değersiz olmak, bozulmak,bozum olmak Ağıllık:Zakkum 
Ağnamak:Toza, toprağa bulanmak. Genel de at ve eşeklerin toprakta sırt üstü debelenmesi 
Ağzı açık ayran delisi: Aptal, salak, enayi
Alatorlak: Bıyığı yeni terlemiş, acemi, delikanlılığa henüzadım atmış.
Allöş: Sevinç ünlemi.
Amel:İshal
Anarya:Arka arka gitmek, geri gitmek(motorlu taşıtlar)
Andelip:Tuhaf, acayip, çizgi dışı 
Arasta:Demirci,kalaycı,derici vb sanatkar ve küçük esnafın bir arada bulunduğu çarşı.
Araya gitmek:Bir emeğin boşa gitmesi,harcanmak, israf olmak,kullanılmaz hale gelmek, ziayan     olmak 
Arık:Fide ve fidan dikilen, küçük kanal 
Ark:Bak arık 
Astarsız:Yüzsüz,utanmaz
Aşlama:Meyan kökünün su ile demlendirilmesinden elde edilen bir içecek. 
Aşkar:Surat,çehere. 
Aşkarsız:Suratsız,nemrut,çehresiz. 
Avcar:Sos 
Avel:Aval, aptal, salak,enayi. 
Avganlı:Genelde defter kağıdndan yapılan, dikiş ipi ile uçurulan uçurtma 
Avuca osurup buruna tutulduğu yıllar:lk gençlik, delikanlılık yılları 
Ayakçak:Merdiven
Aydaş: Prematüre doğmuş çocuk. Çok zayıf, hastalıklı 

B

Baboş: Çocuklarına babalarının adını verenlerin, onlara hitap şekli,adı bilinmeyen erkek çocuklara hitap şekli 
Bağda: Çelme, köstek. 
Bağda atmak:Çelme takmak 
Bahta bakan:Bukalemun 
Bakele(bak hele): Bakar mısın 
Balcan:Patlıcan 
Banadura: Domates
Başa çökmek:Tecavüz etmek 
Bayağı: Uzun zaman 
Bayağıdır: Uzun zamandır 
Belbel: Yufka ekmek inceliğindeki pestil(duttan ya da üzüm pekmezinden yapılır) Belertmek:Yaramazlık yapan çocuklara, kaşlarını çatıp, gözlerini açarak ''sakın yapma'' anlamına mimik 
Berdi:Genelde dere kenarlarında yetişen ve hasır yapımında kullanılan bir tür saz 
Best:Bahis 
Bibi: Hala 
Bicibici:Nişasta ile lokum kıvamına getirilmiş, buz, pudra şekeri ve gülsuyu karıştırılarak yenilen bir tatlı. 
Bicik: Meme. Genc kız memesi 
Bider:Tohum 
Bilibistan: Bir tür küçük kertenkele 
Biz-Piz: Kunduracı ve köşkerlerin köselede iğne deliği açmak için kullandığı tahta saplı ucu sivri, iri metal iğne 
Bocit: Bakırdan yapılmış, kalaylı sürahi. 
Boğanak:Şiddetli yağmur, sağanak
Boğazı ile boklu kuyuya düşmek: Pisboğaz olmak. Yemek için her şeyi göze almak. 
Boğuntuya getirmek:Birini şaşırtıp, onun şaşkınlığından yararlanarak istediğini elde etmek. Boku kıllı: Köpek. 
Boku kıllının oğlu: İt oğlu it 
Bol bolamadı: Bolca, gereğinden fazla, çok geniş(elbise için ifade edilir)
Boynuna boz ipler ölçüle Asılasın anlamında bir tür ilenç, beddua 
Böbü: Örümcek,(yere kuyu biçiminde yuva yapan cinsi) 
Büllük:Küçük erkek çocuk cinsel organı 
Büzük:Büzülmüş,makat,anüs 

C

Cambaz-At Cambazı: Hayvan alışverişlerinde, özellikle at alıp satılırken aracılık eden kimse.At alıp satan.Güvenilmez kimse 
Canı cebinde: Zayıf, hastalıklı.
Carcur: Şarjör 
Cazbant: Orkestrac 
Celfin:Henüz yumurtlamaya başlamamış tavuk, piliç. Göğüsleri yeniçıkmış genç kız
Cere:Toprak testi, çömlek 
Cılban: Soyun 
Cılbanmak:Soyunmak, çıplak olmak 
Cıllaz: Oyun bozan, mızıkçı, sürekli olarak haklı haksız itiraz eden 
Cım cılık:Sırıl sıklam 
Cıncık: Kırılmış, küçük cam parçası. 
Cındırık: Çiğköfte eti tokmak ile dövülürken, etten ayrılan sinir 
Cırcır: Saplı buğdayı saman ve buğday olarak ayıran tarım aracı 
Cırlavuk: Ağustos böceği 
Cırrık:Serçe büyüklüğünde boz renkli bir kuş 
Cırtatan: Yabani ve zehirli bir meyve. Kiviye benzer, çekirdekli;sarılığı ve sinüzütü iyileştirdiğine inanılır.Eşek hıyarı 
Cibin: Sivri sinek
Cibindirik: Cibinlik 
 Cillop:Çok güzel,parlak,pürüzsüz 
Cilpirti:Çalı çırpı 
Cimbit:Çevik,atik 
Culubuk: Hindi 
Curun:Genelde bir çeşmenin, tulumbanın ya da su kaynağının önünde olan,dışarıya akıntısı olmayan su çukuru.İçinde biriken sular zaman, zaman tas yada kovalarla boşaltılır
Cülük:Civciv 

Ç

Çal Çiriş: Baştan savma iş. Özensiz
Çandır:Melez
Çatırye enekten turşulu:Bir gulle ( bilye) oyunu deyimi. Gülle oynarken dakkanız ile bir eneğe vurur, o enek de başka bir eneğe değerse; o eneği de alırsınız. Ancak bu sözü daha dakkanız ile atış yapmadan söylemeniz gereklidir 
Çeki: İki tarafı kulplu, kamıştan örülmüş, büyük sepet 
Çelem:Bir tür turp. Şalgam suyu yapımında kullanılır 
Çıkın:İçine öteberi konup, uçları düğümlenen küçük bohça.
Çırakman:Kazma sapı büyüklüğünde sopaların,belli bir uzaklıkta, üste üste konulmuş yassı taş yada eski Adana tuğlalarına fırlatılmasıve tuğlaların yıkılması temeline dayalı bir oyun Çiğit:Pamuk tohumu 
Çilenti: hafif hafif çiseleyen yağmur 
Çiltim:Küçük üzüm salkımı. İri bir salkımdan koparılan, üzerinde 5-6 tane üzüm bulunan
     salkım.
Çitil:Küçük kova 
Çintmek:İnce ince, kübik doğramak(kabak çitmesi yemeği bu şekilde yapılır). Argoda bir kız ile şevişmek.
Çipil:Derin olmayan, yuka. Çapaklı, küçük göz. 
Çivi: Ucu sivriltilmiş, yaklaşık elli santimlik, çapı 1-5 cm arasında sopalarla oynanan oyun. Bu sopalar gübreliğe ya da kıvamlı çamura saplanır. Sopasını sonradan atan ilk atanın sopasının en yakınına atmaya çabalar.Amaç, kendi sopasını kanırtarak, önceki sopayı battığı yerden çıkartıp, oyunu kazanmaktır 
Çizgi lengeri:Çiğit ekerken kullanılan mibzerin yanında bulunan ve düzgün çizgi çekilmesini sağlayan metal disk 
Çörek:Simit 
Çişten:Şımarık 
Çömçe- çomça :Küçük kepçe 
Çul: Yere serilen ince sergi. 


D

Dabaz: Uyuz 
Dakka:Gülle oynarken,oyuncunun hep kullandığı seçilmiş misket.Esas, asıl 
Dalap:Bir şeye aşırı tutkun olan.Genelde aşırı sex isteği olanlar için kullanılır. 
Daraba:Kepenk 
Dardağan: Dardağan ağacında yetişen, önce yeşil, sonra sarı ve sonunda siyaha dönen sert çekirdekli,leblebi büyüklüğünde, ince kabuğu tatlı bir tohum-meyve Daşçıkan:Genelev(Adana’nın 1980'lere kadar faaliyet gösteren genel evinin adı) 
Daşşak kapan:Bukalemun
Debildek-Deblek:Darbuka 
Dellek:Tellak. Yaramaz küçük çocuk. 
Deli Soyka:Dengesiz
Dello:Yüksekçe bir yerden suya ya da yumuşakça bir yere(saman yığını,kum, pamuk yığını) atlarken söylenen bir ünlem 
Depik:Tekme 
Depiklemek-Depik atmak:Tekmelemek, arabada gaza basmak, gaz pedalına yüklenmek Depme:Bakırdan yapılmış su damacanası 
Deşt:Büyük leğen.(Deşte çaldım teleme, gız gösün düğmeleme-Türkü)
Deyişin: deyince 
Deve dönderen:Kaba saba, estetikten yosun, yalap şalap yürüyen.
Devrisi gün:Bir gün sonra 
Deyha:İşte orda 
Dezze:Teyze
Dıkılmak:İçeri girmek
Dırnak(tırnak) Ekmeği: Genellikle kebapçıların kullandığı, üzeri el parmakları ile şekillenmiş, ince uzun pide 
Dırra:Kumru büyüklüğünde olanı, mavi renk ağırlıkta olmak üzere yeşil,sarı,kırmızı renkli tüyleri olan bir kuş 
Dışlık:Rahatlık, huzur,erinç
Dışlık vermemek: Rahat, huzur vermemek, rahatsız etmek.
Dibizot:Depozit, güvence parası
Didek:Toprak damların kenarında suyun akışını yönlendiren set. 

Dilli Düdük Ağzında bakla ıslanmayan, geveze, dedikoducu, çok konuşan

Dinelmek: Ayakta durmak, dikilip durmak

Dölek durmak:Yaramazlık yapmamak,düzgün durmak, terbiyeli durmak.

Dölle:Asma

Dulavrat çorbası:Genelde yoksul evlerde yapılan hamur işi çorba. İçine et

havası versin diye nohut büyüklüğünde, yağda kavrulmuş hamur konur. <

Dulda:Rüzgar almayan yer.

Duluk:Favori(saçla ilgili olan)

Dumduma:Şıra

Durra: Siperlik, şapka siperliği, sundurma.

Dübür: Makat.

Dümbük:Pezevenk,kadın satıcısı 

Düneen: Dün, bir gün önce.

Düven:Tarım aracı.Buğdayı saptan ayırmaya yarayan,altına çakmak taşı çakılmış kapı ölçeğinde tahta. Genelde at ya da öküzle çekilir 

Elci:Irgat başı.Ağa adına tarlada çalıştırılacak işçi bulan kişi 
Elde demir: Fırındak-topaç-, yerde dönerken orta ve işaret parmağın arasından avuca alınır. Fırındak avuç içinde dönerken çivisi avuç içini acıtırsa; bu durum elde demir olarak tanımlanır Elde sinek:Fırındak yerde dönerken, orta ve işaret parmağın arasından avuca alınır. Fırındak avuç içinde dönerken, çivisi avuç içini acıtmazsa; bu durum elde sinek olarak tanımlanır. Bazı oyuncular fırındağın elde sinek olması için çivyi çıkarıp içine sinek koyarlar 
Ellehem: Sanırım, anlaşılan, demek ki 
Emişme: Süt kardeşi. Anası ayrı olan iki çocuğun aynı kadın tarafından emzirilmesi.Bu çocuklar kardeş sayılır, evlenemezler
Enek:Sermaye.Gülle oynarken el değiştiren misket.Piyon. 
Eneğim enek: Kar ve zarar yok, tapiyim anlamında 
En küçüğü kan kırmızı:Bırakın büyüklerini, en küçükleri daha yaramaz 
Erinmek: Üşenmek, bir işi yapmaya istekli olmamak Erkeç:Taşakları burulmuş erkek keçi bsp;  hırçın, huysuz anlamında.
Eskimo-Halep dondurması: Limon, kakao, vişne vb.ile  aromalandırılıp,
      tahtadan bir tutamak konarak özel kalıba dökülerek dondurulan sudan
      yapılan bir tür dondurma.
Essah: Eşeğimi tazeledik:Uzuneşek oyunu
Eşkere: Aşikar, açık açık.
Evdeci: Çiftliklerde ırgatlara yemek hazırlayan, ortalığı silip süpüren aşçı.
     Genelde erkek olur.
Evre'eç: Yufka ekmeği sacın üzerinde çevirmeye yarayan kılıç biçimli
       yassı ağaç.
Evsin:Avcıların avlarını bekledikleri,üç yanı kapalı çalıdan korumalık.
Eyitten: İyiden iyiye.

F

Fallik:Hafif meşrep küçük kız çocuğu.
Farç malamat olmak:Rezil rüsva olmak. İnsan içine çıkamayacak kadar
       rezil olmak.
Felfel: Sarsak
Felhan Buğday, pamuk, mısır gibi ürünlerden sonra tarlayı yeni ürüne hazırlamak için     derince sürmek.
Fıcıttırmak: Fırlatıp atmak
Fırrığı yelli:Hafif meşrep genç kız.Hoppa
Firez: Biçilmiş tarlada kalmış kısa tahıl sapları. Yeni çıkmaya başlamış ekin.
Fistan:Hafifmeşrep genç kız.Yollu


G

Galle:Para çekmecesi,sincap
Gavur güvür:Bir grubun saklanıp,öteki grubun onları bulmasına dayalı,
genellikle gece oynanan çocuk oyunu.
Gebeş:Aptal, salak
Gecenin otu: Gecenin geç vakti, geceleyin.
Gıllik:Keçi boku,küçük.
Gındırık:Hafifçe aralık,kapı,pencere,vb.
Gıran girmek: Hastalıktan kırılmak.
Gırfacana vermek:Ortalığı kırıp geçirmek
Gızzıl gurt-Kızıl kurt: İlenç-Yaralarına kızıl kurt düşe anlamında.
Gicimik:Bugday ambarlarında olan bit.
Gottik:Kısa,kısa boylu.
Götü kızıl:İşyapmaya zorsunan, tembel.
Gidişmek:Kaşınmak.
Gollu: Bak kollu
Göde: Şişman, toplu.
Götünde kurt kaynamak:Yerinde duramayan, sürekli hareket eden çocuklar için kullanılan
        bir ifade.
Gözbağıcı:Sihirbaz
Gubarmak: Kibirli olmak, kafa tutmak, efelenmek. Horozları başka bir
                     horozla dövüşeceği zaman, boyun tüylerini kabartması.
Gullep: Aşırı derecede şanslı.
Gunnamak: Yumurtlamak, doğurmak
Gurk;gurk olmak:Civciv için yumurtaya yatan ,civciv gezdiren tavuk.
Güdük:Yakasız erkek gömleği. Kısa kalmış.Kısa boylu.
Gülek:Tahıl ölçeği.
Günebakan:Ayçiçeği

H

Habbab:Takunya
Halepli: Mat renkli, genelde süt beyazı renkli camdan yapılan gülle
      (Suriye’den kaçak yolla geldiği için Halepli adı verilmiştir).
Hakkuran:Kumruya benzer, ondan daha küçük, gri renkli bir kuş
Hambeles:Bir tür yabani meyve,aşılı murt:
Harani, Hereni:küçük kazan ya da büyük tencere. Genelde yayvan değil, çevresi tabanına
       dik iner ve bakırdan yapılır.
Harım:Ev önünde sebze ekimi yapılan küçük bahçe.
Hartlap:Fırındak-Topaç -yapımında kullanılan sert bir ağaç.
Haşırlı:Yeni, kullanılmamış kumaş, havlu
Hayma: Genellikle  köy evlerinin önünde, ya da bahçesinde, yerden
      yüksekçe yapılmış, döşemesi ahşap, tavanı berdi (bir tür saz) ile
      kapatılmış bir tür çardak. Bazen karpuz tarlasında ya da bağda hırsızları
      gözetlemek için de yapılır. Çardak.
Haza: Eksiksiz, tam, mükemmel
Hazlanmak: Hoşlanmak
He:Evet
Heftik: Kuruntu, endişe.
Heftiği daralmak: Canı sıkılmak, endişeli olmak.
Helke:Kova
Hevkere:Evlerin önünde; sebze yetiştirilen,etrafı çevrili sebze,meyve
      bahçesi.
Heye:Evet
Him:Temel.
Him-Tim Komşu olmak:Komşu evlerinin dip dibe, yan yana olması.
       Komşular arası ilişkilerin eskiliği ve yakın ilişkiyi ifade de eder.
Hombili:Hop, omuz
Hombiline almak:Hoplamak.
Hop: Sırt, omuz.
Hoplamak: Sırtına, omuzuna almak.
Hoşşik:Yalaka, yağcı, yağ çeken
Huğ:Kamış ve sazdan yapılan kulübe.

I

Iccık: Azıcık, bir parça, birazcık, biraz.

İ

İğinik:İshal, kanlı ishal.
İnce dalan:İnce, uzun boylu
İntizar: İlenç,beddua
İptil: Önce, ilk önce
İrişkin:Sucuk
İt ayağı yemiş gibi dolanmak: Başıboş, amaçsız gezmek, dolaşmak.
İt dirseği: Arpacık
İt lingi: İtin hızlı yürüme biçimi.Atın tırıs ile dörtnal arasındaki gidişine benzer
İt yola düştü havası:Hareketli ,curcuna usulünde müzik.
İte atsan it yemez, ata versen at yemez: Çok kötü, berbat.

K

Kabalapazar:Üç aşağı beş yukarı. Pazarlık yapmadan. Götürü.
Kah: Yar, uçurum.
Kâhın başı:Uçurumun kenarı
Kalan-Galan:Artık.
Kaptırmak: Bir atı, yada bir bineği dört nala koşturmak.
Karadon : Şalvar.
Karsanbaç: Karın ya da rendelenmiş buzun üzerine, gül suyu, bal/pudra
       şekeri dökülerek yenen bir tür soğuk tatlı.
Kazan gevreği:Küçük susamlı çörek(simit). Birbirine çevrelerinden
       yapışık olarak, sac bir tepsi ile sürülen, çapı normal simite göre küçük
       olan, genelde öğleden sonra satılan bir tür gevrek simit.
Kasnaklı kuş:Uçurtma
Kaş:Yar,uçurum başı
Karık:Bak arık.
Katık:Ekmeğin yanında yenen zeytin, peynir vb.
Kavsara:Bir tür yaban çalısının şeritler haline getirilip,örülmesi ile
        yapılan,kesik koni biçiminde,küçük tutamakları olan derin sepet.
Kekil:kahkül
Kele:Bir hitap şekli,bre.Genelde kadınlar birbirleri ile konuşurken
 kullanır-Kele bacım… gibi)
Kelep:Kalem şeklinde tahtadan çubuğa sarılmış ip,rulo ip.
Keleş: Güzel, hoş
Kemçik: Çarpık,yamuk, eğri.
Kepkebi:Özellikle ayakkabıların topuğuna çakılan, siyah renkli kısa çivi.
Kepmek:Yıkılmak
Kerc etmek:Eleştirmek
Kıldan kısır.Eşeğimi tazeledik oyunda ilk alta yatan, eşek olan kişi.
      Bu kişi sırasını savdıktan sonra ne kadar hata yaparsa yapsın bir
      daha eşek-alta yatmaz- olmaz.
Kıran: Salgın hastalık.
Kıran giresice: ilenç. Salgına kurban gidesice
Kırık:Dost,Evli bir kadının,evlilik dışı ilişki yaşadığı kişi. Eşeğin yeni
      doğmuş yavrusu
Kısmık:Cimri
Kıyma:Adana kebabı
Kızan:Çiftleşme mevsimi gelmiş hayvan.
Kızan olmak: Aşırı derecede çiftleşme arzusunda olan.
Kızlar memesi:Greyfurt
Kilden:Küçük tas
Kilte:Genellikle çocuk ayakkabılarındaki delikli ince şerit şeklindeki
      kemeri tutan, toka
Kire kör: Kir göstermez, koyu renkli.
Kitapsız.Dini imanı olmayan.
Kollu: İnce şeritler halinde kesilmiş, kamışlardan örülmüş tek kulplu sepet
Konur:Soğuk davranan,tepeden bakan.
Kop:Koş, fırla.
Kopmak: Koşmak
Kopturmak:Koşmak, atı yada bir bineği koşturmak.
Kös gelmek, Yan kös gelmek:Bir kolun üzerine dayanarak yatar
gibi oturmak. Uzun Oturmak.
Kurtboğan:Köpek
Kurt boğanın oğlu:İt oğlu it
Küçük orospu:Bir tür çiçek
Küncü:Susam
Kütlü:Tohumlu-çiğitli pamuk

L

Lavgar:Geveze
Leğençe:Küçük leğen
Log:Özellikle toprak damları, yağmur suyu geçirmesini önlemek için kullanılan
        silindir şeklindeki taş, yada metal.

M

Mafraç:Çeşitli kumaşlardan yapılan, içine yorgan, yastık, yatak vs
            . konan kılıf.Hurç.
Mafraç Yapmak:Hurç yapmak.
Mahana: Bahane
Mahluta: İçine bir parça pirinç katılmış, mercimek çorbası.
Malamat:Rezil, kepaze. Farç malamat: rezaletin en son noktası
Mamık.Bir tür yabani meyve ,ekşi olur.
Manık: Kedi yavrusu
Mavra yapmak: Gevezelik etmek.
Maytap geçmek: Dalga geçmek
Mazzak:Ham incir.
Melefe:İnce yorgan
Meses:Üvendire,öküzleri yönetmek için kullanılan ucu çivili 2-2.5
            metrelik sopa
Meymenet:İyi nitelik,uğur.
Meymenetsiz: Uğursuz
Mırmırık Çorbası: yeşil mercimek, et suyu ve soğanla yapılan bir çorba.
Mit:Belli bir röper noktası.Çocuk oyunlarında oyunun bittiği ya da
 başladığı yer.
Mitil:Yüzü geçirilmemiş, yorgan, minder
Mitili Atmak:Yapışıp kalmak, bir yere yerleşip orada kalmak  
Mısmıl:Uygun,düzgün, istenildiği gibi.
Minçik: İri bir ceviz büyüklüğünde bir kuş
Misilli: Benzeri, aynısı, gibi
Mitil:Eski, yıpranmış kilim. İnce yorgan.
Mitil atmak:Bir yerde kalmak, oraya yerleşmek.
Motorlu: Filtreli sigara
Mucuk:Yazın ortaya çıkan,bir tür küçük sinek.
Murt:Yabani meyve,çilek gibi çekirdeği olur.Aşısız hambeles

N

Namza: Horozların ayaklarının ardında çıkan kemiksi, ucu sivri mahmuz
Neyim:Falan, filan, vesaire
Nünük:
Salyangoz kabuğu

O

O misilli:Güzelim, çok güzel. (O misilli kumaşı gömlek yapıp, araya vermişsin)
Ondan kelli:Ondan sonra
Ortalığı velveleye vermek: Bağırıp, çağırıp, gereksizce çevreyi telaşa düşürmek.
Okuntu: Köy düğünlerinde gönderilen ve  davetiye yerine geçe,
       havlu, mendil, kumaş vb.
Osuruğu cinli: Aşırı derecede sinirli
Oysam: Halbuki

Ö

Örg:Büyük baş hayvanları(at, eşek, sığır vb.) ayaklarından ve boyunlarından
       bağladıkları kendirin ucunda olan, yere sabitlenmiş demir ya da ağaç kazık.
Örtme:Sundurma
Ös'seet: O anda, anında.
Öte:İleri
Öte’ön-:Geçenlerde, geçen gün
Öte'eçe:Karşı taraf,karşı yaka
Ötürmek:İshal olmak

P

Palan:Semer, eşek semeri
Palanlı Karga:Ak baba
Palaz:Keklik yavrusu
Pança:Avuç içi
Parpılamak:Korkutmak amacıyla hafifçe dövmek. Yarayı dağlamak.
Part:Mide,işkembe, karın
Pata pat: Tatspi. Gelir giderin aynı olması. Kumar masasında masaya oturduğun
     para ile kalkmak
Patpat:Motosiklet
Pavlamak:Çakal uluması
Pelit:Meşe palamutu
Peyik:Şalvarlarda iki bacağın arasında kalan bol kumaş parçası
Pırmak: Tuturulduğu yerden ayrılmak Pısmak: Sinmek, büzülmek, korkudan ses çıkarmamak.
Pıynar:Meşe çalısı

Pöçük:Siğara izmariti, Kuyruk sokumu

Puştoğlan:Bir tür çiçek
Püntük:Parça

S

Sallam seyip:Başıboş, amaçsız dolaşan, gezen

Sallanıç-Sallangaç:Salıncak

Sapı Silik: nursuz, şerefsiz, serseri,hayta

Saplıcan:Zatürre 
Sarat:İri delikli elek,kalbur 
Sarhoş teker: Hidrolik düzeneği olmayan traktörlere koşulu kötenlerin en ardında olan ve kötenin hattan ayrılmaması için konan metal tekerlek. 
Say: Toprağın 15- 20 cm altında bulunan, genelde kireç taşından oluşan yumuşak kayalık. Söz gelimi, 'pulluk batmıyor, saya geldi'
Sehim:Pay, üleş 
Sekellemek:Sekerek yürümek
Selinti:Sel sularının geride bıraktığı, dal, ağaç vb 
Selintisi Bağdat'tan gelmek(deyim): Pis, kirli, pasaklı 
Seme: Sersem, alık, yavaş düşünen 
Setik:İnce bulgur, bulgur unu 
Seyip:Başıboş,özgür 
Sıçan tutmaz etmek: Ağzını, burnunu kırıp, dağıtmak.
Sın:Sınamak, denemek. Genellikle gulle oynarken deneme atışı olduğunu anlatmak için söylenen sözcük
Sındı: Denemeydi 
Sırt: Elbise 
Sıtkı sıyrılmak: Bir şeye karşı güvenini, inancını yitirmek. 
Sıyrık:Sözüne güvenilmez, arsız. 
Siftinmek:İstediği bir şeyi yapıp yapmamakta,söyleyip söylememekte kararsız kalmak,çekinmek Siğmek:İşemek 
Sikke:Bak örg 
Silesip:Ağzına kadar dolu 
Silik:Onursuz, şerefsiz, serseri 
Simit:İrmik 
Siptilli:Bit pazarı(Adana'daki)
Sirkenek: Bir tür yabani ot 
Soğukluk:Semizotu
Soku:Dibek taşı. 
Sokum: Dürüm, içine peynir vb şeyler konarak dürüm yapılan yufka ekmek 
Sokurdanmak: Homurdanmak.Anlaşılmaz bir şekilde kendi kendine konuşmak. Genelde kızdığı kişiye belli etmeden, homurdanmak 
Suğluk:Büyük ekmek ya da kıyma bıçağı 
Soyka: Ölünün üzerinden çıkan elbise, iç çamaşırı 
Sulu zırtlak:Limon 
Süllüm: Limon ve biber salçası ile haşlanmış ebe gömeci yemeği. Soğuk tüketilir 
Sütleğen:Dalı kırılınca, süt rengi bir sıvı bırakakan yabani bitki 

Ş
Şakıldak:İri kuyruklu koyunların kuyrukları ile kalçası arasında kalan yünle karışık
     koyun boku.

Şavşalak:Beceriksiz, salak, sakar 
Şataf: Genellikle bağ bozumu sırasında asmada kalan seyrek taneli ve küçük salkımlı üzüm.
Şıpıdık: Ökçesi olmayan terlik 
Şif:Pamuğun kurumuş taç yaprağı 
Şiflemek:Kapalı kozanın kurumuş taç yaprağından mamuğu elle ayıklamak 
Şifan:Yulaf 
Şimşeltmek:Bir sopanın ucunu sivriltmek 
Şirana:Pekmez yapmak için üzüm ezilen tahtadan,ayaklı havuz. 
Şorrik:Göz kenarlarında biriken yağ
Soyka:Ölünün üzerinden çıkan giysiler. Deli Soyka:Serseri, yaramaz
Soykasına kalmak:(deyim): Ölmek

 T
Tahra: Ağaç ve dal kesmeye yarayan, demir saplı, uzunca, ucu kıvrık kesme aleti 
Taht:Çardak 
Taka:Tahta panjur kapaklı küçük pencere 
Takım: Bir bahçe ya da tarlanın komşu bahçe ya da tarla ile olan sınırı. 
Taman: Değil mi, benim dediğim gibi,hani, var ya 
Taşkala:Şakalaşmak,biriyle alay etmek. Dert, bela 
Tapırtıya silah sıkmak: Bir şeyi öğrenmek için tahminlerde bulunup, ağız aramak, emin olmadığı bir şey hakkında ileri geri konuşmak,boş atıp dolu tutmaya çalışmak 
Taşı atıp da başın altına tutulduğu yıllar:İlk gençlik, delikanlılık yılları 
Tavlı:Besili,şişman 
 Tay geldi:İkinci evliğini yapan çocuklu kadın 
Tazı kıçı:Dut ya da üzüm pekmezine ipe geçirilmiş cevizle yapılan sucuk 
Teker:Bisiklet 
Teleme:Kesilmiş sütten elde edilen yumuşak peynir 
Teltik: Tetik 
Teneşirde paklanmak: Ölesin inşallah(ilenç) 
Tepiz:Kilitli iğne 
Terki: Art, arka
Terlik: Namaz kılarken başa giyilen genelde dantelden yapılmış başlık 
Teşkere: Biri önde diğeri arkada olan iki kişi ile taşınan,kulplu, çimento veya gübre taşıma aracı 
Tetir:Taze ceviz yada nar kabuğunun elde bıraktığı doğal boya lekesi 
Tevek:Salatalık, kavun, karpuzu köke bağlayan dal ve bu dalların sürgünü. 
Tevge:Yaramaz,arsız çocuk 
Tımlı:Küçük çakı,sapsız küçük çakı 
Tınmak:Umursamak, önem vermek 
Tibili:Serçeden biraz irice sıçramadan yürüyen tepelikli bir cins tarla kuşu 
Toklu:Bir yaşındaki erke kuzu 
Tummak:Atak yapmak,saldırmak 
Tum:İncir çiçeği. Atak yap, üstüne atla anlamında da gelen emir sözü. 
Tutarık: Epilepsi, Sara Tutya:Çinkodan üretilen, korozyona dayanıklı bir alaşım 
Tutma-Dutma:Irgat 
Tutma Durmak:bir yerde ırgat olarak işe başlamak 
Tuturuk:Ağızda burukluk yapan bir tür ekşi. Çok ekşi 
Tuza tüküren:Bir tür kertenkele 
Tülek:Kurnaz,kendini ele vermeden iş çeviren,dost görünüp gerçekte dost olmayan. Saman altından su       yürüten.Önünde sonunda doğup büyüdüğü yere dönen. Özellikle, nereden bırakılırsa bırakılsın,      yuvasına geri dönen güvercinler için de kullanılır 

U
Uğunmak:Ağrı ve acıyla sessizce kıvranmak. Topaçın(fırındak) hızla ve yalpalamadan sessizce     dönmesi   
Uğur:Ön.Uğrumda duruyor(Önümde duruyor) 
Uluk:Kokmuş, kokuşmuş 
Uluk kadın:Pasaklı kadın. 
Urasa:Şans getirdiğine inanılan şey,uğur 
Urum: Rumdiyarı, Niğde ve Aksaray çevresi.Kapadokya 
Urup: Çeyrek 
Urupla:Tahıl ölçeği, 1/4 Gülek 
Uyuntu:Mızmız
Uzun Oturmak:(Bakınız Kös gelmek) 

Ü
Üllüz:Cılız, zayıf
Ütük:Kolayca üşüyen 
Üvendire:Bak meses 

V

Velesbit: Bisiklet 
Vıttırı vızzık: Cidiye alınmayan, boş, çerçöp.

Y
 Yağlık:Baş örtüsü 
Yağlı yavan:Elips şeklinde olan, genelde ramazanda yapılan, üzerine hafifçe yağ sürülmüş, bir tür poğaça 
Yangal:Cana yakın,sıcak kanlı
Yanaz:Huysuz, inatçı 
Yanpeş:Eğri,çarpık, (yan yan giden), 
Yeğni:Hafif 
Yekinmek:Ayağa kalmak için hareketlenmek, davranmak, kalkıp fırlamak 
Yelfe:İnce,zayıf,hafif, 
Yelleme:Hafif meşrep kız 
Yelli:Hızlı Yelli yelli gitmek:Hızlı hızlı yürümek
Yelloz:Hafif meşrep kız 
Yampiri:Yan yan giden, topal 
Yenişten:Yeniden, bir kez daha 
Yerde biten yememiş:Çok zayıf çocuk 
Yılan yastığ:Bir tür iri kertenkele 
Yuka: Sığ, çipil, derin olmayan 
Yumuş:İş, emir 
Yumuş Buyurmak: Emir vermek 
Yunak:Çamaşır yıkama ve yıkanma yeri. Dere ya da kuyu kenarlarında çamaşır yıkanılan yer Yüklü:Hamile 
Yüklük:Eskiden evlerde yatak, yorgan yaztık, halı gibi eşyaların konduğu, yerden yüksek önü perdeli bölüm 
Yüreği Bayvermemek: Acımak, acıya dayanamamak, kıyamamak.

Z
Zahar:Her halde 
Zaygıl: Baygın, kendinden geçmiş 
Zekaret: Ölmeden önce hastanın tepki vermeyecek duruma gelmesi,koma durumu 
Zembil:File.Hasırdan örülmüş, iki kulplu çanta 
Zırrıkı:Dengesiz,deli. Zıypık: Güvenilir olmayan, serseri
Zıypmak:Kaymak, kayıp düşmek
 Ziv Ziv Gezmek:Boş boş, amaçsız vb. şekilde dolaşmak 
Ziypak: Kaygan, güvenilmeyen kişi
Zibil:Çöp,fazla,çok miktarda. Hayvan gübresi 
Zibillik:Çöplük, hayvan gübresinin toplandığı alan 
Zibilullah:Çok fazla, sürüsüne bereket
Zorsunmak: Üşenmek
Zumzuk:Yumruk
Zort çekmek:Birisiyle dalga geçmek alay etmek ya da onu kızdırmak için dudaklar kapalı,
      başparmakla  işaret parmağı halka şeklinde bir araya getirilir ve kuvetlice üflenince ''zııırrrttt'
      diye ses çıkarmak.