Söyleşiler-Makaleler etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Söyleşiler-Makaleler etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

14 Eylül 2012 Cuma

APPE

Ambalajda Kusursuz Mükemmelliğin Adı

 

Bu sayımızda APPE-Artenius Türkpet Satış ve Pazarlama Müdürü Sayın Yaşar Nadir Atilla ile gündeme ilişkin bir söyleşi yaptık.
-Sayın Atilla, size hem ambalajlı su pazarı ile ilgili hem de APPE-Artenius’da gündemde olan yeni oluşumla ilgili o yanıtlamanızı istediğimiz bazı sorularımız olacak. İsterseniz ilki ile başlayalım. Artenius Türkpet’in yeni adı APPE. Neden isim değişikliğine gidildi? Firmada bir hisse değişikliği mi var? Konuyu okuyucularımız için biraz açar mısınız?
Haklısınız, 2006 yılında La Seda Barcelona Grubuna geçtikten sonra Artenius adını aldık ve bu güne değin bu adla anılır olduk.Bu konuyu daha anlaşılır kılmak için geçmişe kısa bir yolculuk yapalım isterseniz.
Aslında konunun iki bacağı var Türkiye ve Avrupa. İsterseniz Türkiye’de olanları anlatarak başlayayım. Bildiğiniz gibi Türkiye’de ilk PET şişe üretimi Sabancı Grubuna bağlı bir firma olan Sasa’da başladı; yıl 1979.Üretim uzun yıllar Sasa bünyesinde devam ettikten sonra 2000 yılında Du Pont ile bir birleşme oldu ve firma Dupontsa- Sasa adını aldı.2005 yılında adımız Advansa,2006 yılında ise Artensa oldu.2007 yılında ise artık Artenius Türkpet’tik. Firmanın bünyesinde hem Adana’daki resin tesisi hem de İnegöl’deki preform tesisi bulunmaktaydı. Bu arada şunu da eklemeliyim Advansa olarak 2005 yılında Amcor’un Türkiye’deki işletmesini kendi bünyemize kattık.
-Bu süre içinde Avrupa tarafında ne gibi gelişmeler oldu?
APPE, LSB bünyesine katılmadan önce Avrupa’da birçok değişik isimle anıldı. Sırasıyla Impetus Packaging(1988),Continental PET Packaging,Schmalbach Lubeca,Amcor PET Packaging ve son olarak da APPE(Artenius PET Packaging Europe).
Avrupa’da APPE adıyla faaliyet gösteren şirketimiz bünyesinde sadece şişe ve preform tesisleri varken, Türkiye’de Artenius’un bünyesinde Adana’daki PET resin tesisi de bulunmaktaydı. Alınan karar gereği Avrupa’da ayrı firmalar bünyesinde faaliyet gösteren resin ve pet şişe-preform birimleri Türkiye’de de yine LSB bünyesinde olan iki ayrı kurumsal kimlikle yani APPE ve Artenius olarak devam edecek.
-Ana şirket LSB neden buna ihtiyaç duydu?
Takdir edersiniz tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de rekabet her alanda olduğu gibi PET pazarında da gün geçtikçe artıyor. Firmaların bu rekabet ayak uydurmaları için bünyesel bazı değişikliklere gitmeleri bir zorunluluk oldu. Bu nedenle gücümüzü bir noktada odaklayarak bu rekabete ayak uydurmaya karar verdik. Gerçekte APPE’nin açılımı Artenius PET Packaging Europe. APPE adı bir marka adı olarak kullanılacak.
-Şu an pazarda Artenius yerine APPE adı telaffuz edilmeye başlandı. Bu ayrım ne zaman gerçekleşecek?
Biliyorsunuz, ayrılmanın gerçekleşmesi yasal bazı işlemlerden dolayı uzuyor. Ama kanıma göre; Eylül sonu ekim başı gibi yasal süreç tamamlanmış olur.
-Bu yeni oluşumun hem APPE’ye hem de Artenius’a hayrlı olmasını dilerim.
Teşekkür ederim.
-Bu oluşumdan sonra APPE olarak 2013 yılında neleri hedeflediniz? Yeni pojeleriniz var mı?
Sorunuzu yanıtlamadan önce APPE olarak dünyadaki konumumuzdan söz etmek isterim.
Şu an 9 ülkede(Türkiye, İngiltere, İspanya, Almanya, Yunanistan, Fas, Portekiz, Belçika, Fransa) 10 tane PET şişe işletmemiz var. Bu işletmelere yılsonu itibariyle 3 yeni üretim tesisi daha eklenecek.(Cezayir, İtalya ve Polonya).Hâlihazırda 1300 çalışanı olan APPE’nin kapasitesi yıllık 17 milyar şişe ve preformdur. 2011 cirosu ise yaklaşık 500 milyon eurodur.
Şimdi sorunuza gelelim… Anımsarsanız, geçen haziran ayında yerli ve yabancı bir çok davetlinin katılımı ile‘’APPE İnovasyon Günü’’ düzenlemiştik. Bu etkinlik çok ilgi gördü. Burada konuşmacılar APPE’yi tanıtmanın yanı sıra APPE’ye özgü, APPE tarafından geliştirilmiş yeniliklerden söz ettiler. Takdir edersiniz ki, yeniliklerin kaynağı müşterilerin ya da tüketicilerin istek ve gereksinimleridir. Bu istek ve gereksinimleri zamanında belirler ve uygularsanız, pazarda öne çıkarsınız.1979 yılından 2000’li yılların başına kadar Türkiye’deki operasyonlarımızda ağırlıklı üretimimiz PET şişe ve kavanozlardı. Pazardaki talep bu yöndeydi.1990’lı yılların başında ise su, gazlı içecek ve sıvı yağ üreticileri için preform üretmeye başladık. Talebin artması, firmaların daha fazla şişe talep etmesine yol açtı. Böyle olunca da dolumcular, daha ekonomik olduğu için preform satın alarak şişelerini kendi işletmelerinde üretmeye başladılar.Bu nedenle biz de ağırlığımızı PET preform üretimine verdik.
Ancak zamanla bu pazarda da rekabet kızıştı. Bize düşen, hiç olmazsa bir süre başkalarının kolaylıkla giremeyeceği alanlara kaymak ya da mesaimizin bir bölümünü bu alanda harcamaktı.
Takdir edersiniz ki; şişe preformu üretmek, bu gün 5-6-miyon euroyu bulan biri için çok kolay. Gerçi pazar bulmak, pazarda kalmak da önemli ama yatırımın boyutu budur. Preform pazarı, parası olan herkese açık bir pazar. Böyle bir ortamda herkesten farklı olmak istiyorsanız; bilgi birikiminizin, deneyiminizin yani teknoloji üretme yeteneğinizin olması gerekli. Bu da APPE’de yeterince var.
-Konuyu biraz açar mısınız?
Öyle alanlara girmelisiniz ki; orada rakiplerinizden bir adım önde olmalısınız. Makine satın almakla, preform üretmekle ya da tasarım yapmakla size yetişemesinler. Zaten yenilikçiliğin temelinde bu var;  “rakiplerinizden daima bir adım önde olmak’’.Bu bağlamda biz APPE olarak 20013 yılında hayata geçirmeyi umduğumuz projeler için çalışmalarımıza bu yılın başından itibaren başladık. Amacımız; PET şişelerin henüz kullanılmadığı ya da yeterince kullanılmadığı alanlarda bir şeyler yapmaktı.Bu amaçla; geleneksel olarak PET şişe sektörü içinde olamayan firmalar ile görüşmeye başladık.
-Buna örnek verebilir misiniz?
Tüketimi günden güne artan süt sektörü için bazı projelerimiz var. Umuyor ve bekliyorum.Tüm gelişmiş ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de 2013 yılında süt sektöründe PET şişeler kullanılmaya başlayacak.
-Avrupa’da ve dünyanın birçok ülkesinde PET şişe süt ambalaj olarak kullanılıyor. Oysa PET şişe üretiminde Türkiye, dünyada ilklerdendi. Hal böyleyken bu zamana kadar neden Türkiye’de bu sektörde PET şişe kullanılmadı?
Yerinde bir soru. Bunun nedeni; işin basit olmaması. İş sadece sizle bitmiyor. Öncelikle bu işe uygun resin ve preform üretmeniz gerekiyor. Bu da yetmiyor doğal olarak… Makine üreticisi ile bunun üretimi için özel bir makineyi tasarlamak için birlikte çalışmanız zorunlu. Sonra bu için uygun kapak gerek. Bu evrede kapak üreticisi devreye giriyor. Bu çalışmanın son ve önemli bacağı bu projeyi birlikte yürüteceğiniz bir süt üreticisini ikna edip onu da  bu işe dahil etmek. Anlayacağınız bu iş ortak bir çalışma gerektiriyor. Türkiye’de bu işi yapmak pek de kolay olmuyor.
-Sayın Atilla, PET ambalajın Türkiye’de ve dünyada bugün geldiği nokta nedir?
Aradan geçen 33 yıl içinde PET şişelerin kullanılmadığı alan hemen hemen yok gibi.İçecek sektöründen bitkisel sıvı yağ sektörüne, baldan, reçelden şampuandan nice yüzlerce sektöre kadar pet şişeler yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.
Son 30 yıl içinde kişi başına düşen PET resin şişe miktarı 70 gramdan bu gün 4,5 kilograma kadar yükselmiştir ve bu dünya ortalamasının üstündedir.
Özellikle son yıllarda Afrika ülkelerinde, Avrupa ve Asya’daki eski Doğu Bloku Ülkelerinde ve Güney Doğu Asya Ülkelerinde PET şişe kullanımı gelişmiş ülkelerden daha yüksek  oranlarda artış göstermektedir.
Daha önceki söyleşilerimde ve makalelerimde belirttiğim gibi PET şişe üretimi Türkiye’de 1979 yılında başladı ve bunu ilk kullanan firma ise Erbak Uludağ firması idi. O günlerde gazlı içecek sektöründe PET kullanımı yok denecek kadar azdı. Ambalajlı su sektöründe SUSA Hayat markası PET şişeye giren ilk firmadır.
Aradan geçen 33 yıl içinde PET şişelerin kullanılmadığı alan hemen hemen yok gibi. İçecek Ülkemizde PET şişe tüketimi son 5-6 yıldır yüzde 7-8 oranında artmaktadır. Dünyada ise artış oranı yaklaşık yüzde 6 oranındadır. Dünya nüfusunun yıllık ortalama yüzde 1 artığını söylersem; PET şişe kullanımındaki gelişmenin önemi ortaya çıkacaktır.

-Son olarak sektörün gündemine oturan PC damacana tartışmaları konusunda neler söylersiniz?
Söze nereden başlamalı bilemiyorum. Bu iş artık temcit pilavına dönüştü. Birileri PC damacanaları deyim yerindeyse; ısıtıp ısıtıp önümüze getiriyor. Tartışma, PC damacanalarla başlıyor, araya sorunla ilgisi olmayan PET şişeler sokuşturuluyor… Bu konuda bilgi sahibi olan da olmayan da  görüş bildiriyor… En az sesi duyulanlar ise konunun gerçek uzmanları… Anlayacağınız bir bilgi kirliliğidir gidiyor…
Sorun birkaç damacana su üreticisinin üretimindeki kirlilik savıyla başladı ve hemen ardından ünlü ünsüz birçok firma da bu işin içine sokulmaya çalışıldı. Kısa süre sonra firmaların tamamına yakını ‘’aklandı’’ ama kamuoyunda PC damacanaların sağlıklı olup olmadığı konusunda oydaşma sağlanamadı. Olan, damacana üreticisine, ambalajlı su üreticisine ve tüketiciye oldu. Her zaman olduğu gibi kimileri de ‘’tüketicinin paniğini’’ paraya tahvil etti.
-Bu sorun her yıl gündeme geliyor dediniz. Ortada biri sorun olmalı ki sürekli, gündemi işgal ediyor… Bu sorunları ortadan kaldırmak için sizce neler yapılmalı?
Bu işin patronu TC Sağlık Bakanlığı’dır. En büyük görev bakanlığa düşüyor. Öncelikle ruhsat verirken kılı kırk yarmalı, verdikten sonra da üretimin yönetmeliklere uygun olup olmadığını sıklıkla denetlemeli.
Sorunun çözümünde en önemli görev su üreticilerine düşüyor. Suyun kaynaktan başlayıp üretime kadar devam eden ve oradan da tüketiciye kadar uzanan yolculuğunun her aşamasında üreticiler, markalarını korumak için her türlü önlemi almalıdırlar.
Ayrıca PC damacana için bir kullanım süresi belirleyip, süresi dolan damacanaları kullanılabilir olsa bile kullanmamalıdırlar.
Su üreticilerinin oluşturdukları derneklere de bu sorunların çözümünde büyük görevler düşüyor.  Gerekiyorsa tüzük değişikliklerine giderek üyelerinin faaliyetlerini etkin bir şekilde izlemeli, yasa ve yönetmeliklere uygun üretim yapmayan üyelerini önce uyarıp, bu tutumu sürdürenleri ise üyelikten çıkarıp, nedenini kamuoyuna duyurmalı.
PC damacana dolum makinesi üreticileri ise ürettikleri makineler konusunda en küçük bir şüpheye mahal bırakmamak için dolumcularla süreki bilgi alışverişinde bulunmalı ve satış sonrası hizmetlerini daha da geliştirmeliler. Bunu neden söylüyorum: Bu konuda birçok su üreticisi emin olmasalar da benzeri şeylerden söz ettiler. Belki makinelerin üretim teknolojilerinde sorun yoktur da parçalar yıpranmıştır. Bu bir öneri sadece…
Medya ise bu konuda tartışma açarken sorumluluk bilinci hareket etmeli, bilgi aktarırken konunun gerçek uzmanlarının görüşünü almalıdır.
Ve bu konuda en büyük sorumluluk ise yine tüketiciye düşüyor. Satın alacakları su markasını seçerken titiz olmalı yıpranmış, çizilmiş rengi solmuş ve bandrolsuz damacanalardan uzak durmalıdırlar.
-Bu güzel söyleşi için teşekkür ederim
Not:Bu söyleşi Drinktech Dergisinin Eylül 2012 sayısında yayınlanmıştır.






7 Eylül 2012 Cuma


APPE –Artenius Türkpet: Pet Pazarında yeniliklerin öncüsü…
Bu sayımızda KobiPlastik Genel Yayın Yönetmeni Emre Koldaş, PET şişe ve preform sektörünün duayeni olan Yaşar N.Atilla ile bir söyleşi gerçekleştirdi.
-Sayın Atilla, öncelikle KobiPlastik okuyucularına kendinizden bahseder misiniz?
Sayın Koldaş, benim için en zor şey kendimden söz etmek… Ama kısa da olsa bir şeyler söyleyeyim. Yaklaşık 28 yıldır bu sektördeyim. Çukurova Üniversitesinde asistanken rahmetli Özdemir Sabancı’nın daveti ile o zaman Sasa bünyesinde birkaç şişirme makinesine sahip küçük bir işletmeden oluşan pet şişe bölümünde göreve başladım. Her ne kadar fakültemde pazarlama ve satış konusunda dersler veriyor olsam da ilk günler benim için kolay olmadı. İşe başladığımda günlük 1-2 kamyonluk satış bizim için başarı sayılıyordu. Ancak birkaç ay sonra satışımız o kadar artmıştı ki; “pet şişede neler oluyor”deyip iç denetim elamanları bizi denetlemeye geldiler. O günleri her zaman tebessümle anımsarım.
-Bu arada bazı meslek örgütlerinde de önemli görevlerinizin olduğunu biliyoruz. Okuyucularımızı bu konuda da bilgilendirir misiniz?
Öncelikle Fenerbahçeliyim ve Kulübün Dernekler Çalışma Grubu üyesiyim. TOBB Ambalaj Meclisinde Başkan Yardımcısı, Çevko Vakfında Başkan Vekili olarak görev yapıyorum. ASD’de ise Yönetim Kurulu üyesiyim. Bunların dışındaki birkaç sivil toplum örgütünde ise firmamı temsil ediyorum.
-Yanlış anımsamıyorsam dünyada ilk pet şişe üretimi 1970’li yılların başında gerçekleştirildi. Türkiye’deki ilk üretim ne zamandı?
Haklısınız; ilk pet şişeler ABD ve Japonya’da kullanılmaya başlandı. Şunu Türk Sanayisi açısından övünçle söyleyebilirim ki; Türkiye, pet şişe üretiminde dünyada ilklerdendir ve hiç kuşkusuz bu konudaki en büyük pay ise şimdi aramızda bulunmayan rahmetli Özdemir Sabancı’ya aittir.1979 yılında Sasa içinde tek bir makine ile deneme üretimine başlandı; ilk müşterimiz de Erbak Uludağ firmasıydı. Coca Cola ve Pepsi ise ABD’de pet şişede dolum yapmalarına karşın, Türkiye’de bu şişelerle meşrubat üretimine geçmeleri sonraki yıllarda gerçekleşti.
-Anladığım kadarıyla O yıllarda Türkiye’de pet şişe kullanımı pek yaygın değildi?
Bu konuya açıklık getirmek için yıllara ilişkin size birkaç rakam vermeme izin verin.1985 yılında kişi başına gazlı içecek tüketimi yaklaşık 5 lt. idi ve bunun tamamına yakını dönüşümlü cam şişelerde pazara sunuluyordu. Bitkisel yağ sanayicileri ağırlıklı olarak teneke ambalaj, zaman zaman da şimdi pazarda olmayan PVC şişeleri kullanıyorlardı. Balda, reçelde, şampuan vb ürünlerde ise PP, PVC, PE gibi değişik hammaddelerden üretilen ambalajlar kullanılıyordu. Su da ise; cam ve PVC ağırlıktaydı.
Bu güne baktığımızda; gazlı içecek sektöründe pet şişenin payı ürün çeşidinde göre değişiklik göstermesine karşın %80’ler düzeyindedir. Bu sektörde kişi başına tüketim, bu günlerde 40 litreyi geçmiştir. Gazlı içecek sektöründe tüketim, dolayısı ile üretim artışının en büyük pay, hiç kuşkusuz pet şişelerindir. Taşıma kolaylığı, kırılmaması, hafif olması; en önemlisi dönüşümsüz olması içeceklerin soframıza gelmesini kolaylaştırmış, dolayısı ile bu sektörün gelişmesinin en büyük etmeni olmuştur. Bitkisel sıvı yağda ise PVC ortadan kalkmış PET kullanımı ise önemli oranlara ulaşmıştır. Başlangıçta uygun ambalaj bulunamaması nedeniyle bitkisel sıvı yemeklik yağ dışsatımımız hemen hemen yok gibiydi. Bu gün, Türkiye’nin ambalajlı sıvı yağı dış satımının neredeyse tamamı PET şişeler ile yapılmaktadır.
Bundan 28-30 yıl önce ambalajlı su sektöründe dönüşümlü cam şişe ve PVC ağırlıktaydı. Kişi başına ambalajlı su tüketimi ise 3-5 lt’yi geçmiyordu. Bugün ise ambalajlı su sektöründe PC damacanalar dışında kişi başı tüketim 60 litreyi geçmiştir. Ve bunun tamamına yakını pet şişeler ile pazara sunulmaktadır.
-Ambalajlı su deyince, sırası gelmişken şu soruyu sormak isterim. Son bir yıldır kamuoyunda cam şişelerden daha fazla söz edilir oldu. Birçok firma cam şişe dolumu için yatırım yapmaya başladılar. Oysa 25 yıl önce cam şişe ambalajlı su pazarından çıkmıştı. O günden bu gün ne değişti de cam şişe yeniden gündeme geldi.
Aslında o günden bu güne değişen fazla bir şey yok. Sizlerin de yakından bildiği gibi bir medya patronu cam şişe üretimi için Bozüyük’de yatırım yapmaya başladı. Üretime geçmeden kendi grubundaki TV ve gazetelerde PET şişeler aleyhine gerçekle ilgisi olmayan, tüketicinin kafasını karıştıran yayınlar yaptırdı. Gazetelerine pet şişe resmi koyup, PC damacanalarda bulunan ve PET şişelerle ilgisi olmayan bisfenol A’nın kansorojen olduğunu iddia ettiler. Bu konuya su üreticileri dernekleri, Tarım ve Köy İşleri ile Sağlık ve Sosyal yardım Bakanlıkları açıklamalar yaparak bu yayınlardaki iddiaları yalanladılar. Ama biri kuyuya bir taş atmıştı ve bunun çıkarılması için kırk akıllıya ihtiyaç vardı. Ancak bu yayınlar sonucu ortaya çıkan ‘havadan’etkilenen  ya da pazardaki acımasız rekabete bir çözüm arayan bazı firmalar, PET şişe dolum makinelerinin yanına cam şişe dolum makineleri yerleştirip, aynı kaynaktan gelen  suyu, aynı elamanlarla aynı fabrikada işleyerek  cam şişeye koymaya başladılar ve  ‘premium’ adıyla daha yüksek fiyatla pazara sundular. Pahalı sundular çünkü cam şişenin fiyatı ve üretim sırasındaki kırılmadan kaynaklanan kayıplar, maliyetlerini ister istemez artırmıştı. Söz gelimi cam, aynı hacimdeki pet şişeden yaklaşık 10 kat daha pahalı, aynı hacimdeki PET şişeden yaklaşık 15-20 kat 20 daha ağırdır. Burada sakın cam ambalaja karşıymışım gibi bir kanıya kapılmayın. Dileyen dilediği yatırımı yapar, isteyen tercih ettiği ambalajda su tüketir. Ama gerçek bu… Aynı suya daha fazla para ödemek ise tüketicinin tercihi ve buna da saygı duyarım.
-Pek yaygın olmasa da pet şişelerin sağlıksız olduğuna dair bir kanı var.
Bu husus, bazı çevrelerce, zaman zaman pişirilip, kotarılıp kamuoyunun önüne getirilir. Tüm dünyanın güvenilir gıda kabı olarak kabul ettiği PET şişelere bu sıfatı yakıştırmak en kibar ifadeyle “saygısızlık tır”.
Bu konuda son söz olarak şunu söyleyeyim: Amerika’daki FDA(Food and Drug Administration) ve EFSA(Europe Food Safety Authority-Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi) ve ILSI(International Life Sciences Institute) gibi dünya gıda otoriteleri, PET şişelerin güvenilir bir gıda kabı olduğunu kabul etmişlerdir. Ülkemizdeki ilgili bakanlıkların da bu konudaki görüş ve uygulamaları aynıdır: “PET şişeler her açıdan güvenilir gıda kabıdır…’’
-APPE’nin Türkiye’deki faaliyetlerine ilişkin bilgi verir misiniz?
Bildiğiniz gibi bu gün APPE diye adlandırdığımız firmamızın Türkiye’deki uzantısı, başta da belirttiğim gibi SASA’ya dayanır.2006 yılında Sabancı Grubu bu sektörden çıkma kararı alınca; Adana, İnegöl ve Romanya’daki tesislerini İspanyol kökenli La Seda grubuna devretti. O tarihten itibaren Artenius olarak anıldık.2007 yılında, La Seda, Amcor’un Avrupa’daki PET şişe ve preform tesislerini satın aldı. O günden sonra açılımı; Artenius Pet Packaging Europe olan APPE adıyla faaliyet göstermeye başladık.
APPE olarak 1’i Afrika’da olmak üzere 10 ülkede 12 fabrika ile faaliyet gösteriyoruz. Yıllık 17 milyar adet çeşitli tiplerdeki PET şişe ve preform üretimimizle pazar lideriyiz. Ama gelişime açık ve yenilikçi bir firma olarak pazar liderliği, bize tek başına bir anlam ifade etmiyor. Amacımız; pazarın en iyisi olmak… Bu zamana kadar yaptığımız çalışmalar gösteriyor ki; bu konuda da sektörümüzde başı çekiyoruz.
APPE’nin Türkiye bacağı olan Artenius, hem pazara yeni ürünler sunma hem de kapasite açısından Türkiye’nin önde gelen ambalaj firmasıdır. Yeniden yapılanma sürecinin devamı olarak, geleneksel olarak ürettiğimiz ürünlere,  yenilerini katmayı planlıyoruz. Bu konuda en büyük yardımcımız ve destekçimiz Brecht-Belçika’da bulunan ve bu konuda Avrupa’daki en gelişmiş araştırma-geliştirme birimidir.
-Türkiye’de PET pazarının durumu nedir?
Yaklaşık 30 yıl kadar geriye gider ve o günkü pazar yapısı ile bugünü karşılaştırırsak çok ilginç sonuçlara ulaşırız. Göreve başladığım günlerde Türkiye’de içecek ve sıvı yağ sektöründe kullanılan PET şişeler için 2-3 bin ton kadar pet hammaddesi kullanılıyordu. Buna kavanoz için kullanılan birkaç yüz ton hammaddeyi de eklesek toplam PET tüketimi yıllık 3500 tonu geçmiyordu. Bu gün bu rakam yaklaşık 100 kat artarak 320 bin tona ulaşmıştır ve bunun neredeyse %80 içecek sektöründe kullanılmaktadır. Yaklaşık 30 yıllık bir süreçte Türkiye’de kişi başına pet tüketimi yıllık 70 gramdan yaklaşık 4,5 kiloya yükselmiştir. Günümüzde PET şişeler, gazlı ve gazsız içeceklerden suya, sıvı yağlardan bala, reçele, biradan şaraba ve birçok sıvı temizlik maddelerine kadar yaşamımızın her alanında kullanılmaktadır. Ve bu pazar hızla gelişmektedir.
-2012 yılında PET pazarı ne kadar büyüdü?
Bildiğiniz gibi PET pazarından en büyük payı içecek sektörü alır. Bu nedenle PET pazarındaki gelişmeleri, bir bakıma içecek sektöründeki gelişmelerle açıklarsak, yanılmış olmayız. Bu yıl kış mevsiminin alışılmışın dışında soğuk, bahar aylarının da yağışlı geçmesi, başka bir ifadeyle yaz mevsiminin nispeten geç gelmesi; satışlarının ‘havaya’ bağlı olduğu içecek sektörünü olumsuz etkiledi. Sektör yetkilileri ile görüşmelerimden edindiğim izlenime göre; ilk 6 aydaki satışlar, geçen yılın gerisinde.’’Yılın ikinci yarısında bu kaybı telafi ederiz ‘’inancındalar ama benim kişisel kanım; 2012 yılının bu pazar için pek de iyi geçmeyeceği yönünde. Şayet yaz mevsimi Ülkemiz genelinde ekim ayına sarkarsa; sektör, geçen yılki satış düzeyine ulaşabilir. Özetle ben bu yıl için PET pazarında bir büyüme beklemiyorum… Özellikle içecek sektöründe...
-PET pazarının dünyadaki durumu nedir? Bu pazarda Türkiye’yi nasıl konumlandırırsınız?
PET pazarı, ülkemizde olduğu gibi dünyada da hızla büyümektedir.2010 yılında dünyadaki PET resin tüketimi, yaklaşık 17 milyon tondu. Tahminler, 2020 yılına kadar bu pazarın, yıllık %6 oranında büyüyeceğini göstermektedir. Dünyanın nüfus artışının yıllık ortalama %1 oranında arttığını kabul edersek, PET hammaddesi üretimindeki artışın büyüklüğünü daha iyi kavramış oluruz.
Bu gün gelişmekte olan birçok ülkede, sözgelimi eski Doğu Bloğu ülkelerinde, Orta Asya Ülkelerinde, Çin’de ve son birkaç yıldır Afrika Kıtası’nda PET şişe kullanımı hızla artmaktadır.
Türkiye, PET şişe kullanımında dünya ortalamasının üzerindedir. Ancak; yukarıda sözünü ettiğim ülkelerdeki yıllık artış oranlarının Türkiye’deki artış oranının üzerinde olduğunu tahmin ediyorum
-Dünya ile karşılaştırdığımızda Türkiye’de PET kullanımı daha dar bir alanda seyrediyor. Sözgelimi; Türkiye’de süt ürünlerinde PET şişe kullanımından henüz söz edemiyoruz. Bu konudaki görüşlerinizi öğrenebilir miyiz?
Eğer dar alandan  ; “PET şişelerin, ağırlıklı olarak gazlı ve gazsız içeceklerde kullanılıyor olmasını” kastediyorsanız, bu yargınızda haklısınız. Kullanım ağırlığı, gazlı ve gazsız içeceklerde… Bunun bu şekilde olması biraz da tüketici tercihlerine bağlı ve sizin tüketici alışkanlıklarını değiştirmeniz o kadar da kolay değil. İsterseniz sütü temel alarak bu konuya biraz açıklık getireyim.
2012 yılı itibariyle dünyadaki süt tüketiminin yaklaşık olarak 70 milyar litre olacağı ve önümüzdeki iki yıl içinde bu tüketimin 10 milyar litre artarak 2014 yılında 80 milyar litreye ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu 10 miyar litrelik artışın yaklaşık 2,7 milyar litresi, gelişmekte olan ülkelerden kaynaklanacak.
Türkiye’deki durum ne? Ülkemizde kişi başı yıllık süt tüketimi, ‘sokakta’ satılan açık sütü de hesaba katarsak; sadece 24 litre. İşlenmiş ve paketlenmiş süt tüketimi ise kişi başı yaklaşık 15 litre. Bir başka ifadeyle Türkiye’de tüketilen sütün sadece %62’si paketlenmiş olarak satılıyor. Paketlenmiş sütün %49,3’ü UHT,%49. 4’ü aseptik %1,3’ü ise günlük tüketilen pastörize süt. Sütte kullanılan ambalajlara bir göz attığımızda; UHT ve aseptik sütlerin tamamı karton kutularda, pastörize sütler için kullanılan ambalaj türü ise; karton, cam ve PE.  PET şişeler ise günlük sütlerde kullanılıyor ama rakamlar istatistiksel bir anlam kazanamayacak kadar küçük.
Oysa Avrupa birçok Avrupa ülkesinde UHT süt tüketimi oransal olarak bizdeki kadar fazla değil. Oralarda günlük süt kullanımı daha fazladır. Sözgelimi; İngiltere, Fransa ve Polonya’da süt tüketiminin yaklaşık yarısı günlük süttür. Bu günlük sütün ambalajı ise; cam ve PET şişeler. Ancak; UHT süt ambalajı olarak PET şişe kullanımı da azımsanmayacak ölçüde. Avrupa ülkelerindeki uygulamalarla ilgili birkaç örnek vermek isterim. İspanya’da Pascual, İtalya’da Brescia, Almanya’da Hallbare Voll Milk.
Avrupadaki ambalajlı süt üreticileri, tek katlı(monolayer) ve çok katlı(multilayer) tekniği ile üretilmiş şişeler kullanılmaktadır.
UHT tekniğiyle üretilmiş süt için kullanılacak PET şişeler için kuşkusuz bu işe uygun resin, preform ve şişirme makinelerine gereksinim vardır. APPE olarak bunun için gerekli olan her türlü donanıma sahibiz. Ayrıca, Avrupa’nın önde gelen PET şişirme makineleri üreten bir firma  ‘sadece bize özel’ anlaşmalarımız olduğunu da sözlerime eklemeliyim.

-Peki, APPE olarak Türkiye’de bu konuda ne gibi çalışmalar yapıyorsunuz?
13 Haziranda, sizin de hazır bulunduğunuz ‘Inovasyon Gününde’ bu konudaki çalışmalarımızdan kısaca söz etmiştik. Burada konuyu biraz daha açmak isterim.
Bu konuda Avrupa’daki deneyimlerimizden yararlanarak Türkiye’de de çalışmalar yapmaya başladık . Bildiğiniz gibi Türkiye’de PET şişeler ağırlıklı olarak gazlı içecek sektörü ile ambalajlı su sektöründe kullanılıyor.Biz PET’in kullanım alanını daha da geliştirmeyi hedefledik.Bu bağlamda ;meyve suyu,süt,deterjan,şampuan,ketçap ve mayonez gibi yurtdışında yaygın olarak PET ambalaj ile servis edilen  sektörlere girmek istiyoruz.Bu konuyla ilgili bir çok firma ile görüşme halindeyiz.Sözgelimi;Avrupa’da meyve nektarında PET şişe kullanımı %35-40  oranında iken bizde bu oran ,ancak %3 düzeyinde.Aynı durum az önce sözünü ettiğim ürünlerde de geçerli.Ancak burada sütü ayrı bir yere koymak istiyorum.Sütte ambalaj olarak PET şişe kullanımının mevcutlara göre teknolojik olarak,şekillendirme  ve maliyet açısından önemli avantajları var.
-Bu konuyu biraz açar mısınız?
PET’in teknolojik olarak en önemli avantajı ;  raf ömrünü uzatmak için geliştirilmiş bariyer özelliğinin olmasıdır.Bunun yanı sıra,rafta ve taşıma sırasında sızıntıyı önleyici gelişmiş çene teknolojisi,HDPE göre daha hafif ve daha düşük karbon ayak izine sahip olması ve kolayca geri dönüştürülebilirliği PET’in  ayırt edici özelliği olarak sayılabilir.
Kolayca şekillendirilebilme avantajı olarak ürünün esnek tasarım özellikleri taşıması, tutamaklı(kulp) üretilebilmesi,geniş etiket ve baskı teknolojilerinin  kolayca uygulanabilmesini örnek gösterebiliriz.
Ayrıca benzerlerine göre daha hafif olması, dolum yerinde üretilme-şişirme özelliği ve geri dönüştürülmüş malzeme kullanımı, düşük maliyetli olmasını sağlayan en önemli özelliğidir.
Türkiye’de PET şişeyi süt ambalajı olarak kullanma-kullandırma amacıyla yola çıkarken ,olaya sadece günlük süt kullanımında PET şişelerin tercih edilmesi sorunsalından bakmıyoruz. APPE olarak, içindeki ürünü 6 aya kadar saklayıp koruyan PET şişe üretimi için ve ülkemizin önde gelen ambalajlı süt üreten firmalarıyla, Avrupa’daki uygulamalarımızı referans alarak görüşmelerimizi sürdürüyoruz. Umarım görüşmeler kısa sürede olumlu şekilde sonlanır ve önümüzdeki birkaç yıl içinde raflarda sağlıklı PET ambalajlar içinde üretilmiş sütleri görürüz.
Aynı görüşmeler meyve suyu ve ketçap üreticileri yapılmaktadır. 

Not: Bu söyleşi KobiPlastik DergisininAğustos 2012/3 sayısında yayınlanmıştır.

9 Ağustos 2012 Perşembe

DrinkTech Ekim 2011 Makale

Türkiye’de PET Ambalajların Gelişim Süreci ve Bazı Yanılgılar
Çağın gıda kabı
1970’li yılların başlarında, ABD ve Japonya’da tüketici ile tanışan PET (polietilentereftalat) şişeler, ilk kez 1979 yılında Türkiye’de Adana SASA (şimdiki Artenius Türkpet) fabrikası içinde küçük bir işletmede üretilmeye başlandı. Önceleri deneme amaçlı olan bu üretim, 1982 yılından itibaren her geçen yıl daha da artarak gıda sektörünün vazgeçilmez ambalajı konumuna geldi. Meşrubatta PET şişeyi ilk kez kullanan Erbak Uludağ firması, suda ise Hayat markası ile üretim yapan SuSA firmasıdır. Coca Cola ve Pepsi’ nin PET şişede meşrubat üretimine geçmeleri ise daha sonraki yıllarda gerçekleşmiştir.
PET şişelerin pazara girmesiyle birlikte, Türkiye ambalaj sektöründe yeni bir çığır açıldığını rahatça söyleyebiliriz. Bu yeni ürün; hafif, kırılmaz, sağlıklı ,tek kullanıma olanak vermesi ve alternatiflerine göre çok daha ekonomik olması nedeniyle ,çok kısa sürede başta gazlı ve gazsız içecek sektörü olmak üzere uygun gıda kabı arayan üreticilerin aradığı bir ambalaj malzemesi haline geldi. PET şişelerin gıda kabı olarak yaygınlaşmaya başlaması ve özellikle içecek sektöründeki geleneksel ambalajların yerini alması, gerçekte ekonomik bir değer olan “atık” PET’lerin zaman içinde  ekonomiye yeniden kazandırılması görüşünün ağırlık kazanmasına yol açtı. Bu bağlamda SASA (Artenius Türkpet), gelecekteki çalışmalarına ön hazırlık amacıyla, 1989 yılında Silivri’den başlayıp Gazipaşa’ya kadar uzanan, derinliği yer yer 50 kilometreyi bulan kıyı bölümündeki kumsal, ören yeri ve piknik alanlarına insanlar tarafından doğaya  terk edilen PET şişeleri toplayıp ekonomiye yeniden kazandırmayı amaçlayan, bu satırların yazarının planladığı ve yönettiği bir programı yürürlüğe koydu.
Bu ön çalışmanın sonunda SASA ( Artenius Türkpet) ,yasal bir zorunluluk olmamasına karşın, ilk adımı atarak, kullanılan PET şişeleri işleyecek 30 bin ton/yıl kapasiteli Türkiye’nin ilk  PET geri kazanım tesisini işletmeye açtı.
Bu arada, atık PET şişeleri toplamaya yönelik bu çalışmalar sürerken; 1991 yılında, çevre konusunda toplumu bilinçlendirmeyi, konuyla ilgili çalışmaları yönetip yönlendirmeyi amaçlayan, SASA’nın da kurucu üye olduğu ÇEVKO Vakfı kuruldu.
Daha hafif şişe -Daha az karbon salınımı.
Artan rekabet koşulları ve çevreye olan duyarlılığın artması; doğaya daha az karbon salınımına yol açan  ,  eskisinden daha hafif şişe üretimini zorunlu hale getirdi. Bu bağlamda Artenius TürkPet (SASA), çevreye ve topluma saygılı sanayici anlayışı ile hareket ederek, her defasında bir öncekinden daha hafif ama işlevinden ve kalitesinden bir şey kaybetmeyen yeni şişe ve preformlar  tasarlayıp üreterek pazara sundu.
Başlangıçta yaklaşık 45 gram gelen 1 lt .sıvı yağ şişesi , zaman içinde %43  oranında hafifletilerek 26 grama kadar düşürüldü. Aynı durum su şişelerinde de yaşandı. 1984 yılında 22 gram olarak üretilen 0.5 litrelik su şişesi, yıllar içinde, kademeli olarak bir çok kez ağırlık düşürme işlemine tabi tutuldu. Anılan şişe 10.5 grama kadar düşürüldü. Başka bir ifade ile  bu gün aynı hacimdeki suyu pazara sunan üreticiler, %53 oranında daha az hammadde kullanır hale geldiler .
Gazlı meşrubat şişelerinde ise 1 lt .meşrubat şişesinin ağırlığı 48 gramdan ,% 25 oranında azaltılarak 36 grama kadar düşürüldü.
Benzeri ağırlık düşürme çalışmaları, sadece içecek şişelerinde değil; bal, reçel, turşu gibi gıdalarda kullanılan kavanozlarda da yapılarak başarılı sonuçlar elde edildi.
PET şişelerde yıllar boyu süren ve bundan sonra da sürmesini beklediğimiz ağırlık azaltma çalışmalarının doğaya, ekonomiye kısaca insanlığa olan yararlarını sıralamak ayrı bir makale konusudur. Ama uzun açıklamalara girmeden şu küçük örneği vererek bu çalışmaların ne denli önemli olduğunu göz önüne serebiliriz.
Bundan 20-25 yıl kadar önce  1 ton PET hammaddesinden yaklaşık olarak 45 bin adet PET su şişesi üretilirken şimdi aynı hammaddeden yaklaşık 95 bin adet pet su şişesi üretilmektedir. Yani ağırlık düşürme çalışmaları sayesinde kullanılan hammadde miktarı aynı kalmış olmasına karşın üretilen şişe miktarı %  100’ün  üzerinde artmıştır.
PET Şişelerde ağırlık düşürme çalışmalarının alternatif ambalajlara  etkisi.
PET şişelerde yıllara dayanan ağırlık azaltma çalışmalarının uygulamada olumlu sonuçlar  vermesi doğal olarak PET’e rakip olan alternatif ambalaj üreticilerini de bu yönde çalışma yapmaya yöneltti. Bundan yaklaşık 20 yıl kadar önce 250 cc gazlı meşrubatın dönüşümlü cam ambalajı, yaklaşık 425 gramdı(sektör ortalaması). Bir başka ifadeyle yaklaşık 250 gramlık bir içecek, kendisinden 1.7kat daha ağır bir ambalaja konuyordu. Günümüzde 250 cc bir meşrubat için kullanılan dönüşümsüz cam ambalajın ağırlığı ise yaklaşık 180-185 gramdır. Ekonomik   olmadığı için üretimden kaldırılan 920 gram ağırlığındaki cam şişeye konulan meşrubat, günümüzde sadece 37-38 gram gelen PET şişeler içinde pazara sunulmaktadır.
Bu örnekler daha da çoğaltılabilir. Bizim burada altını çizmek istediğimiz husus; PET şişelerin zaman içinde “hafiflemesinin” rakiplerinin bu yöndeki çalışmalarını olumlu yönde etkilemesi ve onlara yenilik yapmak için adeta itici bir güç olmasıdır. Sonuçta kazanan çevre, tüketici ve ekonomidir.
PET şişeler, içecek sektöründe yoğun olarak kullanılmaya başlandıktan sonra, klasik ambalajların pazardaki payı büyük ölçüde düştü. 1985 yılında gazlı içecek sektörünün tamamına yakınında yukarıda değindiğimiz cam şişeler kullanılıyordu. Pazar çok küçüktü ve kişi başına düşen meşrubat tüketimi ise yaklaşık 5 litreydi. Bir karşılaştırma yapmak için şu örneği verelim yarar var:Aynı yıllarda ABD’deki üretim ise 200 lt. civarındaydı.
İçecek  sektöründe kullanılmaya başlandıktan sonra, taşımada  kolaylık sağlaması, alternatiflerine göre çok düşük maliyetli olması, daha fazla hacimli üretime olanak vermesi ve tek yönlü kullanılması nedeniyle PET şişeler, içecek pazarının hızla gelişmesinde ve bu günkü düzeyine ulaşmasında  çok önemli rol oynadı.Bu bağlamda ;25 yıl önce gazlı meşrubat sektöründe kişi başına tüketim sadece 5 lt. ‘iken  2010 yılında tüketim  , 40-42 lt.’ye ulaştı.
Aynı süre içinde Ambalajlı su tüketimi gelişmiş birkaç büyük ilde çok düşük seviyelerde iken,bu gün Türkiye’nin en uç noktasında dahi ambalajlı su bulabilmek mümkündür.Bunun en büyük nedeni ise sektörde PET şişe kullanımının yaygınlaşmasıdır.
Bütün bunların yanı sıra, dönüşümlü ambalajların lojistiği nedeniyle yurdun değişik bölgelerinde 11-12 fabrika ile gazlı içecek üreticileri, sektörde dönüşümsüz PET şişe kullanmaya başladıktan sonra küçük ölçekli; dolayısı ile düşük üretim kapasiteli yerel  fabrikalarını  devre dışı bırakarak,  bugün 3-4 fabrika ile eskisinden daha fazla üretim yapar duruma geldiler.

PET şişeler nedir - ne değildir.
20. yüzyılın son çeyreğinde yaşamımıza giren PET Şişeler, bugüne kadar birçok kasıtlı ya da kasıtsız olarak bir çok tartışmaya  konu edildi. Önceleri Pet şişelerin çevreye verdiği’zararlar’üzerine kampanyalar yapıldı.Bir süre sonra PET şişe atığının önemli bir ekonomik değer olduğu anlaşılıp,geri kazanım tesisleri birer birer  açılmaya başlayınca;  bu tartışmaların hızı kesildi.Daha sonra bazı çevreler,PET şişeleri  bilerek ya da bilmeyerek alternatif ambalaj malzemeleri ile karıştırıp,’’PET şişeler insan sağlığı için zararlı maddeler içeriyor ‘‘iddiasıyla  tartışmayı yeniden alevlendirme gayreti içinde oldular. Bu eleştiriyi yapanların büyük çoğunluğu, PET Şişeleri tanıyıp, özelliklerini öğrendikten sonra olumsuz düşüncelerini değiştirseler de bu tartışmalar, zaman zaman gündem oluşturmaya devam etti.
Son günlerde bir medya grubunda , PET şişelerin bisfenol A(BPA) içerdiği, dolayısı ile kanseri tetikleyici  hammaddeden üretildiği iddaisıyla aleyhte  yeni bir kampanya başlatıldı ve  PC (polikarbonat) damacanalar üzerinden PET şişeler karalanmaya çalışıldı. Bu konu üzerine yetkili yetkisiz bir çok “uzman” ,görüş bildirdi. Sağduyu sahibi uzmanların görüşleri, bu konuda yapılmış bilimsel araştırmalar ve dünya gıda otoritelerinin olumlu raporları   göz ardı edilip yok sayılarak, PET şişe konusunda  bir kavram kargaşası yaratılmaya çalışıldı. Bir süre sonra, bu  karalama kampanyasını yapan medya grubunun bağlı olduğu holdingin Bozüyük’te bir cam şişe fabrikası kurmakta olduğu gündeme gelince ; saldırıların gerçek nedeni ortaya çıktı.
Şimdi ,  PET şişe kaynaklı tartışmalarda adları sıkça  geçen, ne olduğu ya da olmadığı  açıkça belli olmayan kavramların ne anlama geldiğini  soru –yanıt şeklinde açıklamaya çalışalım.
PET şişe üretiminde Bisfenol A(BPA) kullanılır mı?
Bisfenol A (BPA), Polikarbonat (PC) damacanaların ana hammaddesidir ve PET şişe üretiminin hiçbir aşamasında kullanılmaz. Ayrıca, BPA’nın yetişkin bir insan için risk oluşturabilmesi için bir günde yaklaşık 1 ton su tüketmesi gerekliliği bilimsel araştırmalarla kanıtlanmıştır.
 Ftalat nedir? PET şişe üretiminde kullanılır mı?
Ftalat, PET şişe üretiminde kesinlikle kullanılmaz. PET’in açılımı polietilenteraftalat’tır. Ftalat ile teraftalatın arasındaki ses benzeşmesinden dolayı konuyu bilmeyenler,PET şişe üretiminde Ftalat kullanıldığını sanmktadırlar.. Ftalat, PVC(polivinilklorür) üretiminde, ürünü daha esnek ve şişirilebilir hale getirmek için kullanılır.
PET’in içinde endokrin bozucu maddeler var mıdır?
Endokrin, basit  tanımı  ile insan bedenindeki  bezlerinin  salgılarıdır. Bu konuyla ilgili birçok araştırma yapılmış ve PET’ şişeler içine konulan içeceklerde ve gıdalarda  endokrin bozucu maddelere kesinlikle rastlanmamıştır.
Bu konuda FDA (Food and Drug Administration-USA), EFSA (Europa Food Safety Authority) gibi gıda konusunun tartışmasız iki otoritesinin yanı sıra ILSI ( International Life Sciences Institute)’da PET’i gıdalar için güvenilir bir ambalaj malzemesi olarak kabul etmiştir. Ayrıca PET’i gıda kabı olarak kullanan firmalar, merdiven altı üretim yapan üreticiler değil, gıda konusunda ülkemizin en büyük ulusal ve uluslararası markalarıdır. Bu firmaların tamamı TC Sağlık Bakanlığı ile TC Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının verdiği izinlerle üretim yapmaktadırlar.
Bilerek ya da bilmeyerek yapılan bunca karalama kampanyalarına karşın dünyada PET şişe kullanımı, yıllık ortalama %6’lık bir artış göstermektedir(*). Dünya nüfusunun yıllık % 1 arttığı göz önüne alındığında PET’in ‘’çağın gıda kabı’’ olduğuna inancımızın bir safsatadan ibaret olmadığı görülecektir.

(*)Tecnon OrbiChem,issue number 16,22 nd August 2011

DrinkTech Dergisi Eylül 2011 Söyleşi


-       Sayın Atilla, yoğun iş temponuzda bize zaman ayırdığınız için teşekkür ederiz. Okuyucularımıza sektörle ilgili genel bir değerleme yapar mısınız?

Sizlerin de bildiği gibi uzun yıllardır bu işin içindeyim. Yıllar içinde birçok kez kimi sektörümüze özel, kimi genel ekonomi ile ilgili birkaç kriz yaşadık.Kriz dönemleri her sektörü olduğu gibi içecek sektörünü de olumsuz yönde etkiledi.Geçtiğimiz yılın son çeyreğinde başlayıp ,bu  yılın özellikle ilk çeyreğine kadar süren  krizin artçı sarsıntılarını haziran ayına kadar sürdü.Bu genel ekonomiden ayrı,sektöre özgü bu krizidi .Bu dönemde, ürettiğimiz pet preformun hammaddesi olan resin’in girdilerinde olağanüstü artışlar oldu. Bunun hiç kuşkusuz en önemli nedeni Dünya’da pamuk fiyatlarının yaklaşık 2 – 2,5 kat yükselmesiydi.

-       Pamuk fiyatlarının yükselmesi, pet resin fiyatlarını neden yükseltiyor? Okuyucularımız için bu konuyu biraz daha açar mısınız?

Pet resin, sadece şişe üretiminde kullanılmaz. Tekstilin de ana hammaddelerinden biridir. 2010 yılında dünyanın önde gelen pamuk üreticisi ülkelerde yoğun yağışların yol açtığı selin ,ekim alanlarında büyük zararlara yol açması; doğal olarak dünyadaki pamuk üretimini olumsuz yönde etkiledi. Bunun sonucu olarak da tekstil üreticileri ,pamuk ipliğinin yerine pet resin’inden üretilen iplikler kullanmaya başlayınca; resine olan bu beklenmedik talep ,fiyatlara tavan yaptırdı. 2010 Ağustos’unda yaklaşık 1.350 $/ton olan pet resin fiyatı, 2011 Nisan’ında 2.180 $/tona kadar yükseldi. Bu da  % 62 oranında bir fiyat artışı demekti, hem de 8 ay gibi kısa bir sürede….

-       Düz bir mantıkla şunu diyebilir miyiz? Siz preform üreticileri, resin fiyatlarındaki artışları doğal olarak preform fiyatlarına yansıttınız. Bu preformları kullanan içecek sektöründeki üretici firmalar, aynı yolu izleyebildiler mi? Yani maliyetlerinin önemli bir bölümünü oluşturan preformdaki fiyat artış oranlarını ürünlerine aynı oranda yansıtabildiler mi?

Eğer her olaya düz mantıkla bakarsanız işler çok kolaylaşır. Bu nedenle olay biraz farklı gelişti. Tüm preform üreticileri andına konuşmayayım. Ama biz Artenius TürkPet olarak iş ortağımız olan müşterilerimizle aynı gemide olmanın bilinci ile bu artışlardan doğan farkların bir kısmını, deyim yerinde ise sineye çektik. Hem de dünyada birçok resin ya da preform üreticisi firmanın yaşanılan bu kriz esnasında  'force majeure',  yani olağanüstü durum ilan ederek yaptıkları anlaşmaları askıya aldıkları bir dönemde… Bu Artenius Türk Pet'in şirket kültüründen kaynaklanmaktadır. O dönemdeki içecek sektörünün durumuna gelince; bu durum sektörün tüm oyuncularını, biz tedarikçilerin yaptığı gibi pazarlama ve satış politikalarını yeniden gözden geçirmeleri zorunda bıraktı.İçecek pazarındaki yoğun rekabete karşın ,zor da olsa fiyatlarını kademeli olarak artırma yoluna gittiler.

-       Bizdeki bilgiler içecek sektöründeki satışların yılın ilk altı ayında geçen yılın ilk altı ayına göre düştüğünü gösteriyor. Böyle bir düşüş gerçekten varsa ;bunun nedeni sadece hammadde fiyatlarındaki artışlar mıdır? Yoksa başka nedenler de söz konusu mu?Bu bağlamda şunu da sorayım:İçecek sektörünün Türkiye’deki geleceği nedir?

Saptamanız doğru. Sektördeki oyuncuların da ortak düşüncesi budur. Ama satışlardaki bu azalışı sadece hammaddelerdeki fiyat artışlarına bağlamamak gerekir. Bu düşünceme sizler de katılırısınız sanırım. Bu yıl, diğer yıllardan daha fazla “havalar” hakkında konuştuk. Yaptığımız sohbetlerde, havaya ilişkin olarak en çok kullanılan ifade “yaz ne zaman gelecek?” sözüydü. Bu söz Temmuz ortalarına kadar söylenegeldi.  Ama her şeye rağmen Türkiye 20–25 yıl öncesinin Türkiye’si değil. Her türlü içecek yılın her mevsiminde içilir hale geldi. Grafiklerde gösterdiğimiz tüketimin çan eğrisinin tepesi, eteklere doğru aşınmaya başladı.
Byıla özel bir olayı dikkate alarak sektörün geleceğine ilişkin olarak karamsar olmamak gerekir.1980’li yılların başında gazlı içecek ve doğal kaynak suyu  sektörlerinde  pet şişelerin payı hemen hemen yok denecek kadar azdı.Bugün ise ;gazlı içecek sektöründe tüketilen her 100 lt.içeceğin yaklaşık 80 litresi pet şişelerde tüketiliyor.Doğal kaynak suyu tüketiminde ise;PC damacanaları bir yana bırakırsak  pet şişe kullanımı 100’de yüze yakındır.Önümüzdeki yıllarda pet şişelerin ,içecek sektörünün öteki türlerinde de yaygın bir şekilde kullanılacağını şimdiden söyleyebilirim.Biz de bu duruma göre pozisyon alıyoruz.

-       Son zamanlarda bir kaç firma cam şişede su işine girdiler. Cam ambalajı kullanmalarının nedeni olarak da cam şişenin daha sağlıklı olduğuna dair bir kanaat sahibi oldukları söylentisi var?

Öncelikle şunu söyleyeyim.  Kanaatlere karşı görüş bildirmem doğru olmaz.
Ama yıllarını bu sektöre vermiş bir kişi olarak konuyla ilgili bir iki şey söylemeden de geçemeyeceğim.
Türkiye’de insanlar ,30 yıl kadar önce,İstanbul,Ankara ve İzmir dışında içme suyu gereksinimini musluk suyundan karşılıyordu.Bu üç büyük ilde ise  kent halkı,içme suyu gereksinmelerini musluk suyunun yanı sıra , boşken 5,5 kg gelen 15 litrelik cam damacanalar da  satılan sular dan karşılıyorlardı. Bu gün ise;büyük bir kitle,dünyanın birçok gelişmiş ülkesinde olduğu gibi,modern teknoloji ile donatılmış  su fabrikalarında üretilen pet ambalajlı su ile içme suyu gereksinimini karşılamaktadır. Cam ne kadar sağlıklı bir içecek ambalajı ise; pet de o kadar sağlıklı bir gıda kabıdır ve tüm dünya bunu böyle kabul etmiştir. İçme suyunu cam şişede pazarlamanın  arkasında başka pazarlama yaklaşımları olabilir , bu da serbest ekonomilerde saygıyla karşılanmalıdır. Bildiğim kadarıyla cam şişede su ambalajlayan 2 firma var.Birinin pet üretimi yok.Diğeri de bir lokanta işletmecisi,pet şişede su ambalajlayan bir firmada kendi adına dolum yaptırıyor.Yani ayrı bir işletmesi yok.
Bu arada küçük ama ekonomik olarak önemli bir hususu da belirtmek isterim. 330 ml su alan pet şişenin ağırlığı 10,5 gram; 330 ml su alan cam şişenin ağırlığı ise en az 205 gramdır. Yani; cam şişe, aynı hacimdeki pet şişeden yaklaşık 20 kat daha ağırdır. Pet şişe ile cam şişe arasındaki fiyat karşılaştırması işine ise hiç girmeyelim isterseniz. Sözün özü, bu konuda kararı nihai tüketici
verecektir.

-Şu an hangi teknolojileri kullanmaktasınız?İçecek Pazarının dışında hitap ettiğiniz sektörler var mı?Kalite politikanıza ilişkin bilgi alabilir miyız?

Pet preform üretimi son yıllarda çok hızlı değişimler gösterdi.Daha hızlı,daha kapasiteli makinalarda,daha hafif preformlar üretilmeye başlandı.Doğal ki;biz Artenius Turk Pet olarak tüm bu yenilikleri  yakından izlemek hatta yeniliklere öncülük etmek durumundayız.
Elbette içecek pazarı dışına da hitap ediyoruz.Sıvı sabundan şampuana,deterjandan motor yağına kadar bir çok sektörde faaliyet gösteren müşterilerimiz var.2012 yılında ürün gamımızı ,özellikle bu sektörlere ilişkin olarak genişleteceğimizi söyleyebilirim.
Kalite konusuna gelince;bu sorunuzu şu kısa sözcükle yanıtlayım:’’Kalite kontrol edilmez,üretilir.’’Bizim  felsefemiz budur.


-       ARTENIUS TURKPET bu pazarın en eski firması, yanlış anımsamıyorsam da 30 yılı aşkın bir süredir bu işin içinde. Ve pazardaki hemen tüm yeni şeyler sizin öncülüğünüz ile üretici ve dolayısı ile tüketici ile buluştu. Ancak zaman içinde yeni ve güçlü oyuncularda pazarda yer almaya başladı. Gelecek için neler düşünüyorsunuz? Yeni yatırımlarınız var mı? Artenius TURK PET’in yurtdışında başka operasyonları var m?Türkiye ve dünya pazarında ki konumunuz nedir?

Sasa ile başlayan bu uzun yolculuk, sizin de söz ettiğiniz gibi 30 yılı aşkın bir süredir devam ediyor. Elbette zaman içinde rakiplerimizin ortaya çıkması doğaldır ve doğal karşılanmalıdır. Bu ülkemiz için de bir kazançtır. Bu gün biz dahil, pazarda etkin olan rakiplerimiz  de yeni teknolojilerle üretim yapıyorlar. Ekonomide rakibin varlığı,ilk bakışta firma için olumsuz gözükse de  son tahlilde ;araştırma - geliştirme çalışmalarının yoğunlaşmasına, bunun sonucu olarak da yeniliklerin hayata geçirilmesine yardımcı olur.
Her yıl olduğu gibi bu yıl da yeni yatırımları planladık. Bunların önemli bir bölümü üst yönetimce onaylandı. Önemli oranda ses getireceğine inandığımız birkaç yatırım için de yapılabilirlik çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Kuvvetle umuyorum ki bu çalışmalar, 2012 yılı  içerisinde yatırım değeri kazanıp  hayata geçecektir.
Artenius ,Türkiye dışında APPE şemsiyesi altında ,7 ülkede 8 işletme ile faliyet göstermektedir.Bu ülkeler :Almanya,Birleşik Krallık,Belçika,Fransa Yunanistan ,Fas ve İspanya’dır.Dünyanın 4-5.si Avrupa’nın ise ;en büyük preform üreticisi konumundayız.
Türkiye’deki Pazar payımıza gelince;kendileri için preform üreten firmaları dışarı bıraktığımızda Pazar payımızın tüm pazarın %30’unun biraz üzerinde olduğunu söyleyebilirim.

-       Ne tür yatırım bunlar? Sakıncası yoksa Okuyucularımızla paylaşır mısınız?

Beni bağışlayın lütfen. Bu konuda son karar verici ben değilim. Şimdilik neler olduğu bizde kalsın. Ama sizi önemli bir konuda bilgilendirmek isterim. Bu yılın içinde İnegöl'deki üretim tesisimiz,  BRC (British Retailer Consortium) – “İngiliz Perakendecilik Konsorsiyum'u” sertifikasyonu alarak Avrupa'da bir ilki gerçekleştirdi. İnegöl işletmemiz Avrupa’daki önemli tesisleri için akreditasyon alan ilk büyük Pet üretim tesisi olup bu başarısı, firmamızın gıda sektöründe kalitenin korunması konusunda titizliğini ve hassasiyetini vurgulamaktadır. BRC/IOP Küresel Standart Belgesi, en yüksek küresel ürün güvenliği ve kalite sertifikasyon programı olup,100'den fazla ülkede 14.000 sertifikalı üretici tarafından kullanılmaktadır.

-       Ben de dergim adına bu başarınızı kutlamak isterim. Sayın Atilla, firmanız, ARTENIUS TURKPET adını bundan yaklaşık 5 – 6 yıl önce aldı. Daha önce Sasa,Advansave Artensa idi. Biliyoruz ki firma, adı  birçok kez değişmesine karşın sektöre elaman yetiştiren bir okul niteliğini korudu ve kritik personel görevde kaldı. Bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Bizim hikayemiz 1978 yılında ‘pilot’bir makinayla başladı ve bu günlere ulaştık.Kurumsal firmalarda başarıyı yakalamak ve onu sürdürülebilir kılmak ancak birbiri ile anlaşan bir ekip olmakla mümkündür. Bu arada ,birçok teknik ve satışçı arkadaşımız zaman içinde ekibimizden ayrılmış, kimi rakiplerimizde görev almaya başlamış, kimi de  kendi şirketlerini kurarak kendilerinin patronları olmuşlardır. Çoğuyla hala görüşüyoruz ve onların başarılı olması bizi sevindiriyor. Çünkü; hepimiz aynı gemideyiz ve bu gemi sadece kaptanlarla su üstünde kalamaz. Ayrıca, Artenius'u bu sektöre elaman yetiştiren bir okul olarak tanımlamanız bizi mutlu eder.

Bu soru bağlamında size bir konuda bilgi vermek isterim.

Anımsayacağınız gibi bundan 6 yıl kadar önce, 2005 yılında Advansa olarak Türkiye'de faaliyet gösteren Amcor firmasının varlıklarını satın almıştık. 2006 yılında La Seda Barcelona (LSB) grubuna dahil olduktan bir süre sonra, Amcor'un Avrupa'daki tüm işletmeleri de gruba dahil oldu ve yeni oluşum ''APPE - Artenius Pet Packaging Europe'' adını aldı. Küresel bir firma olmamız nedeniyle yılın son çeyreğinden  sonra  kısaca APPE  olarak anılacağız.. Adımız değişse de ,biz ekip olarak yine görevlerimizin başında olacağız.

-Sayın Atilla,bu hoş sohbetimiz için teşekkür ederim.

PET ŞİŞELERİN GELİŞİMİ VE ÇEVREYE ETKİSİ 


Çağın gıda kabı
Günümüzden yaklaşık 40 yıl kadar önce, ABD ve Japonya’da ilk kez tüketiciyle tanışan PET şişelerin Türk tüketicisinin karşısına çıkması 70’li yılların sonlarına rastlar. İlk PET şişeler,1979 yılında SASA’da (şimdiki adıyla Artenius Türk PET) küçük bir işletmede, düşük kapasiteli bir makine de deneme amacıyla üretildi. Şişelerin pazar testi olumlu sonuç verince,1982 yılında ilk kez Erbak Uludağ firmasınca gazlı içecek dolumu yapılarak pazara sürüldü. Bu yıllarda ağırlıklı olarak cam şişede dolum yapan uluslararası içecek firmaları, pazardaki bu değişimi kısa sürede fark ederek mevcut dolum hatlarının yanına daha yüksek kapasiteli yeni PET şişe dolum hatları koydular.1986’da Coca Cola,1987 yılında ise Pepsi Cola ürünlerini PET şişelerle pazara sürdüler.
PET şişeler, geleneksel ambalaj malzemelerine karşı birçok bakımdan ‘karşılaştırmalı üstünlüğü’ nedeniyle; 1990’ların başından itibaren Türk Ambalaj Sektöründe yeni bir çığır açtı.
Kırılmaz, dayanıklı ve hafif olması; tek kullanıma olanak tanıması, bitmiş ürünün tüketiciye ulaştırılması sırasındaki taşıma giderlerini aşağıya çekmesi vb avantajlarından dolayı PET şişelerin gıda sektöründe giderek yaygınlaşması, zaman içinde bu şişelerin çevreye etkisinin sorgulanmasına neden oldu.
1990’lı yıllarda, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de çevreye duyarlı sivil toplum örgütlerinin seslerinin giderek yükselmesi; PET dışı ambalaj malzemelerinin yanı sıra PET şişeleri üreten ve onu kullanan firmaları da bu konuda kimi önlemler almaya yöneltti.
Pazara sunulan PET şişelerin geri toplanması, hammadde olarak üretimde yeniden kullanılması, ekonomik anlamda bir zorunluluk olmakla birlikte; çevrenin korunması ve görsel kirliliğin ortadan kaldırılması bağlamında da çok önemliydi.
Bu satırların yazarının planlayıp yönettiği bu konudaki ilk çalışma; 1989 yılında Silivri’den Gazipaşa’ya kadar yaklaşık 50 km derinliğindeki kıyı şeridinde yer alan ören yeri, kumsal ve piknik alanlarında gerçekleştirdi. Bu ‘pilot’ çalışmanın amacı; bu alanları ziyaret edenlerin geride bıraktıkları PET şişeleri toplayıp, ekonomiye yeniden kazandırmanın yanı sıra insanlara çevre bilinci kazandırmaktı.
Bu ön çalışmayı izleyen günlerde SASA (Artenius Türk Pet),yasal bir zorunluluğu olmamasına karşın atık PET şişeleri yeniden işleyip hammaddeye dönüştüren bir geri kazanma tesisini hizmete açtı.
Ancak; bu çalışmaların firmalarca ayrı ayrı yürütülmesi, istenen ve amaçlanan sonuçlara ulaşmayı zorlaştıracağı için üretenler ve kullananlar bir araya gelip ÇEVKO Vakfını kurdular. Vakfın amacı; Toplumun çevre bilincini artırmak, çevrenin korunması için yapılması gerekenler için kamuya yardımcı olmak ve yetkilendirilmiş kuruluş olarak ambalaj ‘atıklarını’ toplayıp değerlendirmekti.
Doğaya daha az karbon salınımı için daha hafif pet şişe.
Son yıllarda, özellikle gazlı ve gazsız içecek sektöründe artan rekabet, çevreye olan duyarlılığın giderek arması; doğaya daha az ‘karbon salınımına’ yol açan, daha hafif şişelerin üretilmesini bir bakıma zorunlu hale getirdi. Bu bağlamda Artenius Türk Pet (SASA),topluma ve çevreye karşı duyduğu sorumluluk bilinciyle hareket ederek- gelişen teknolojinin de yardımıyla-,her defasında bir öncekinden daha hafif ama özelliğinden ve işlevinden bir şey yitirmeyen yeni şişe ve preformlar tasarlayıp üreterek pazara sundu.
1980’li yılların sonunda, yaklaşık olarak 45 gram ağırlığında olan 1 lt sıvı yağ şişesinin ağırlığı, zamanla 26 grama kadar düşürülerek %42 oranında hafifletildi. (Çizim-1)
Aynı durum, rekabetin daha yoğun olarak yaşandığı ambalajlı su sektöründe kullanılan PET şişelerinde de yaşandı. 1984 yılında 22 gram olarak üretilen 0,5 lt su şişesinin ağırlığı, yıllar içinde yapılan araştırma ve geliştirme çabalarının sonucunda 10,5 grama kadar düşürüldü. Bir başka ifade ile su üreticileri bugün, aynı hacimdeki suyu koymak için %53 oranında daha hafif su şişesi kullanır oldular.(Çizim-2)
Bu süreçte gazlı meşrubat üreticilerinin kullandığı 1 lt. PET şişelerin ağırlığı ise %30 oranında azaltılarak 50 gramdan 35 grama kadar düşürüldü. (Çizim-3)
Ağırlık düşürme çalışmaları, sadece içecek şişelerinde değil, bal, reçel, turşu gibi gıdaların ambalajında kullanılan PET kavanozlarda da yapıldı ve başarılı sonuçlar alındı.
PET şişelerde başlangıçtan bu güne kadar süregelen ve teknolojiye koşut ağırlık azaltma çalışmalarının bundan sonra da sürmesi beklenmektedir. Bu çabaların sonucu geliştirilen mevcuttan daha hafif şişelerin çevreye ve ekonomiye olumlu katkıları yadsınamaz. Bundan yaklaşık 25-30 yıl kadar önce 1 ton PET hammaddesinden yaklaşık 45 bin adet 0,5 lt hacminde PET şişe üretilirken bu gün, aynı miktardaki hammaddeden yine yaklaşık olarak 95 bin adet aynı hacimde PET şişe üretilmektedir. Bu da başka bir deyişle kullanılan hammadde miktarı değişmemesine karşın üretilen PET şişe miktarı neredeyse %100 oranında daha fazladır.

Ağırlık düşürme çalışmalarının ne gibi yararları olmuştur?
PET şişelerde zaman içinde gerçekleştirilen ağırlık düşürme çalışmalarının kuşkusuz iki ana nedeni vardır: Bunlardan birincisi ‘ambalajda en ekonomik olanı kullanma ’ istemi, diğeri ise günümüzün olmazsa olmazı olan ‘çevreyi koruma’ arzusudur. Bu nedenlerden birincisinin ekonominin gereği olarak, ikincisinin de toplumdaki çevre bilincinin artması sonucu oluşan  ‘kısmi baskının’ sonucu ortaya çıktığını söyleyebiliriz.
Ağırlık düşürme çabalarının ekonomik olarak en önemli sonucu; daha az hammadde kullanarak daha fazla şişe üretme olanağı yaratmasıdır.
Bir başka olumlu etkisi, düşük ağırlıktaki şişeler nedeniyle doğaya daha az ‘karbon salınımına’ yol açmasıdır.
Geleneksel ve alternatif ambalajlarda, taşıma, dolum ve dağıtım aşamalarında ortaya çıkan ’telef’ oranlarının PET şişelerde çok düşük düzeyde olması bir başka avantajdır.
Dönüşümsüz olması, yani tek kullanımlık olması nedeniyle daha uzak mesafelere taşınabilmesi; bölgesel olarak faaliyet gösteren firmaların ulusal düzeyde dağıtım yapmalarına yol açmıştır. Sözgelimi; Doğu Karadeniz’deki bir su firması, ambalajın geri dönüşümü olmadığı için Ege Bölgesi’ne rahatlıkla satış yapabilmektedir
Aynı hacimdeki geleneksel /alternatif ambalajlara göre yaklaşık 1/20 oranında daha hafif olması nedeniyle bitmiş ürünün pazara daha az nakliye bedeli ödenerek gönderilmesini sağlar.
Söz gelimi, 1 litrelik geleneksel/alternatif limonata şişesinin ağırlığı yaklaşık 350 gr, 1 litrelik PET şişenin ağırlığı ise 35 gramdır. 1 TIR’a yaklaşık olarak 41-42 bin adet geleneksel/alternatif şişe, aynı TIR’a ise yaklaşık 450 bin adet PET şişe preformu yükleyebilirsiniz. PET ile aynı miktarda geleneksel/alternatif ambalajı taşımak için bunun 10 katı bedel ödeyerek, 10 adet TIR kullanmanız gereklidir. Bu fazladan kullanmak zorunda kaldığınız TIR’ların kullandığı fazladan akaryakıt ve doğaya salınan karbon monoksitin vereceği zararın da 10 kat arttığını çevreye duyarlı tüketiciler olarak dikkate almamız gerekir.
PET şişlerde ağırlık azaltma çalışmalarının ekonomiye ve çevreye olumlu katkılarını daha da çoğaltabiliriz. Ama olayın önemini kavramak açısından bu örneklerin yeterli olduğu kanısındayız.
Not :Bu yazı PAGEV PLASTİK DERGİSİ'nin ocak-subat 2012 tarihli 118. sayısında yayınlanmıştır

3 Ağustos 2012 Cuma


PET şişeler artık daha hafif

PET şişelerde ağırlık düşürme çalışmalarının çevreye ve ekonomiye olumlu etkisi mevcut.

Son yıllarda gittikçe önem kazanan,önemi dünya durdukça da sürecek olan çevre ve onu koruma çalışmalarının başarılı olması ;toplumun her kesiminin bu çalışmaların her evresinde etkin rol alması ile mümkündür.Bu rol dağılımında hiç kuşkusuz başat iki aktör vardır:Üreten ve Tüketen.Elbette bu ikilinin yanı sıra ,bunların çevreyle olan ilişkisini düzenleyen ,kurallar koyan,gözeten devlet kurumları ile Çevko Vakfı gibi gönüllü sivil toplum örgütlerini de anmak gerekir.Ancak biz burada,bu ikiliden üretenin,Pet şişe üretimindeki ''önleme çalışmalarından'' söz edeceğiz.

Bu konuya ayrıntılı bir şekilde girmeden önce ; Pet şişenin ülkemizdeki tarihçesinden kısaca söz etmek gerekir
kanısındayız .

Bugünlerde neredeyse yaşamımızın bir parçası haline gelen pet şişelerin pazara ilk sunulduğu tarih , sanıldığı kadar uzak bir geçmişi içermiyor. 1970'li yılların başlarında , öncelikle ABD ve Japonya'da tüketici ile tanışan PET şişlerin Türkiye'deki üretimi , rahmetli Özdemir Sabancı'nın ileri görüşlülüğü ile SASA fabrikasından küçük bir işletmede , günlük üretimi yaklaşık 5000 adet /1 LT şişe olan Pilot bir makine ile başlamıştır. Pazarı test etmeyi amaçlayan bu küçük işletmedeki üretim , yeni makinelerin üretime alınması ile her gün biraz daha artarak bu günkü düzeyine ulaşmıştır. Tarihe kayıt düşme açısından şunu hususu da belirtmekte yarar var : PET meşrubat şişesini ilk kez 1982 yılında Erbak Uludağ firması , PET su şişesini de ilk kez Hayat su adıyla üretim yapan SUSA kullanmıştır.

Pet ekonomiye yeniden kazandırılıyor.

PET şişelerin pazarda gün geçtikçe yaygınlaşıyor olması ;bir süre sonra bu şişelerin, hammadde olarak ekonomiye yeniden kazandırılması hususunu gündeme getirmiştir.Bu bağlamda ,o zamanki adıyla SASA'da 1989 yılında bizim yönettiğimiz bir çalışma başlatılmış ve bu çalışmanın ardından hazırladığımız rapor ışığında 1990 yılında bir alan çalışması yapılmıştır.Bu çalışmadan amaç;hem çevre konusunda toplumun dikkatini çekmek hem de o gün için ekonomik değeri yok sayılan atık PET'in sanayimiz için önemli bir girdi olduğunu vurgulamaktı.

Uygulama,Silivri-İstanbul'dan Gazipaşa-Antalya kadar olan kıyı şeridinin yaklaşık 50 km
derinliğine kadar olan bölgede bulunan ören yeri,kumsal ve piknik alanlarında yapıldı.Bu bölgelerde gelişigüzel,oraya buraya atılmış PET şişeler,üniversite öğrencileri tarafından toplanarak,bu iş için özel üretilmiş presli kamyonlarla İstanbul-Topkapı ve İstanbul-Kartal ile İzmir-Bornova ,Antalya-Liman bölgelerindeki ilk toplama merkezlerine taşındı.Daha sonra burada toplanan PET'ler,ana deponun bulunuğu Adana' ya gönderildi.Bu çalışmalar sürerken SASA,tedarikçisi olduğu müşterileri bir araya gelerek,toplama işini üstlenecek,bu konuda gerektiğinde kamu ile iş birliğine giderek "çevre mevzuatının" hazırlanmasına yardım edecek, aynı zamanda da toplumun çevre konusunda eğitilmesine ve bilinçlenmesine katkıda bulunacak bir vakfın kurulması için çalışmalar başlattı.Bu çalışmaların sonunda,bu yıl,20.kuruluş yılını kutladığınız ÇEVKO Vakfı 1991 yılında kuruldu.

SASA,bu süreçte , yasal bir yükümlülüğü olmamasına karşın müşterileri adına bakanlığın belirlediği oranlar dahilinde pazara sunduğu pet şişeleri toplamaya başladı.Fabrikanın içinde 100 bin metrekare alan bu iş için ayrıldı.Toplanan PET şişeleri ekonomiye yeniden kazandırmak amacıyla da ,Türkiye'de ilk kez 1994 yılında PET geri kazanma işletmesi 30 bin ton / yıl kapasite ile üretime başladı.


Daha hafif şişe-daha az karbon salınımı:
Kurumsal ve kamusal alanlarda bunlar yaşanırken SASA ( şimdiki adı Artenius Türk Pet ) , bu süreçte ;
dünyadaki teknolojik gelişmeleri yakından izleyerek,çevreye duyarlı sanayici anlayışı ile karbon
salınımını azaltan,özelliğinden ve işlevinden bir şey kaybetmeyen ,bir öncekinden daha hafif şişe ve
preformları pazara sundu.Bu ağırlık azaltma işi ilk olarak yağ şişesi ambalajında uygulandı.Önceleri 1
LT yağ alan bir PET yağ şişesinin ağırlığı 45 gram iken,bu gün aynı ağırlıktaki bir yağ şişesinin ağırlığı yüzde 43 oranında düşürülerek 26-27 gram olarak pazara sunulmaktadır.Biz Artenius olarak yurt dışına ise,aynı hacimde yağ alacak şişenin üretimi için ki 21 gramlık preformlar gönderiyoruz.Aynı çalışmalar 2 LT yağ alan şişeler içinde yapıldı.Bu şişenin ağırlığı zaman içinde 78 gramdan 50 grama kadar düşürüldü.

Gazlı içecek sektöründe ise,1982 Yılında kullanılan 1 LT pet şişenin ağırlığı 48 gramdı.Bu gün için bu ağırlık,içeceğin özelliği nedeniyle ancak 36 gr.kadar düşürülebilmiştir.ama hafifleme oranı yine de azımsanmayacak orandadır: yüzde 25.

Ağırlık azaltılması konusunda asıl gelişmeler 1984 yılında Hayat su ile yaşamımıza giren PET su şişelerinde yaşanmıştır.1984 yılında pazarda su ambalajı olarak dönüşümlü cam şişeler ve PVC şişeler kullanılıyordu.
Pazarın büyüklüğü ,gelişmiş bir kaç il ile sınırlıydı.Pazara sunulan ilk 0.5 LT pet şişenin ağırlığı 22 gramdı.
Çizim 1 'de bu gelişimin yıllar itibariyle nerelere ulaştığını görebiliriz.Bu gün aynı hacimdeki su için sadece 10.5 gram ağırlığında PET şişe kullanılmaktadır.Bu süre içinde 0.5 litrelik PET su şişesinin ağırlığında , yüzde 53 oranında bir hafifleme sağlandı.1.5 LT PET su şişesi ağırlğı ise ,çizim 2 ' de görüldüğü gibi % 43 oranında düşürüldü.

Gerçekte bu konuda daha ileri uygulamalar yapılabilir.Ancak ülkenin  ulaşım ve coğrafi koşulları, bu konularda daha fazla ileri gitmeyi şimdilik engelliyor.Şimdilik diyoruz çünkü ; daha düşük ağırlıktaki şişeler dünyanın bir çok ülkesinde kullanılmaktadır. 0.5 LT PET şişede dünyada 8-9 grama kadar uygulama örnekleri var.Önümüzdeki birkaç yıl içinde bu ağırlıktaki şişelerin,ülkemizdeki ambalajlı su üreticileri tarafından kullanılacağını beklemekteyiz.

Pazarda PET şişelerdeki ağırlık azaltma çalışmaları,PET'in gıda kabı olarak kullanıldığı her alanda başarıyla uygulamaya konuldu.Bal ve reçelden kavanozlardan turşu ve salçaya kadar bir çok gıdayı PET şişe ve kavanozlara koyan gıda üreticilerinin yanı sıra , PET'i şampuan ve deterjan şişesi olarak kullanan farklı sektörlerde faaliyet gösteren üreticiler , zaman içinde ağırlık azaltma çabalarının içinde aktif olarak yer aldılar.

Ağırlık azaltma çalışmalarının,PET dışında kalan alternatif ambalajlara etkisi

PET şişelerde yıllar içinde yapılan ağırlık azaltma çalışmaları,ve bu çalışmaların başarılı
uygulamalarının görülmesi üzerine,PET'e rakip olan alternatif ambalaj üreticilerini de harekete geçirdi.Hareketin temelini,öncelikle PET karşısında rekabet gücünü korumak ve çevreye saygı oluşturuyordu.Bundan yaklaşık 20 yıl önce dönüşümlü 250 cc 'lik gazlı içecek ambalajının ağırlığı (Pazar ortalaması) yaklaşık olarak 425 gramdı;yani 250 cc'lik (yaklaşık 250 gr.) gazlı içecek kendisinden 1.7 kat daha ağır bir ambalajla pazara sunuluyordu.Bu gün anılan ambalaj malzemesi artık tek kullanımlık ambalaja dönüştürülerek ağırlığı , ortalama 180 - 185 grama düşürüldü.Bu durum zaman içinde PET 'e alternatif öteki ambalajlarda da yaşandı ve bu ambalajların üreticileri de ağırlık azaltma çabalarına girdiler.

PET şişede ağırlık azaltma çalışmaları ne gibi sonuçlar vermiştir

PET şişelerde ağırlık azaltma çabalarının doğa için,ekonomi için kısaca insanoğlu için sağladığı yararlarını
burada uzun uzun anlatabiliriz Ama bir konu var ki; bundan söz etmeden geçemeyiz.Yaklaşık 25 yıl önce , 1 ton PET ham maddesinden,ortalama olarak 45 bin adet 0,5 LT su şişesi üretiliyordu. Bu gün aynı miktardaki ham maddeden  95 bin adet 0.5 LT PET su şişesi üretilmektedir.PET şişe de su üretenler , dün , şişe üretmek için kullandıkları ham maddenin yarısı kadar ham madde kullanarak,ürettikleri PET şişelere aynı miktardaki suyu koyabilmektedirler.

Bu hesabı yaptığımızda ; ağırlık düşürme çalışmalarının çevreye ve ekonomiye olumlu etkisi olduğunu kolaylıkla görebiliriz.

Dünyanın , 20.yüzyılın son çeyreğinde  tanıdığı ve kısa sürede benimsediği , kullanıldıktan sonra , biz insanlar tarafından terk edilen PET şişelerin çevreye verdiği "görsel kirliliği " de ortadan kaldırmak bu şişeleri geri kazanım tesislerine göndermek birey olarak bizlerin önemli görevlerinizden biridir.Şurasını hiş unutmamamız gerekir;
hiç bir pet şişe ya da alternatif ambalajlar,ören yerlerine,kumsallara,piknik alanlarına kendileri gitmezler;birileri tarafından götürülür.Burada arzulanan; görüntülerin bu ekonomik değerleri aldıkları yere geri getirmeleridir.

Not: Bu makale Çevko Dergisi'nin dönem :4/2011,13.sayısında yayınlanmıştır.