13 Ekim 2020 Salı

Tanıdığım İlk Çiçek Çocuğu

 



 

 

TANIDIĞIM İLK ÇİÇEK ÇOCUĞU

 

     Aylardan Kasım; yazdan kalan bir gün. Evimizin bahçesinde ailecek kahvaltı yapıyoruz. Babam kahvaltı masasından her zamanki gibi erken kalkmış, elinde sigara; sade kahvesini içiyordu. Anneme seslendi,

 

     ‘’Hanım! Bu gün Zihnilere gezmeye gideceğiz, kahvaltıdan sonra hazırlanmaya başlayın’’ dedi.

     Zihni amcam, yaşamı roman olacak kadar renkli bir kişilikti. Onun bize anlatacağı mutlaka yeni serüvenleri vardır. Kahvaltı sofrasında olan ben ve kardeşlerim, gezme sözünü duyunca; annemin,

     ‘’Yavaş yiyin! Boğulacaksınız! Arkanızdan atlı kovalamıyor’’ demesine karşın, çar çabuk bitirdik kahvaltımızı.

     Annem, kardeşlerimi giydirmeye çalışırken, babamla ben çoktan hazırlanmış, bahçe kapısının önünde annemle kardeşlerimin gelmelerini bekliyorduk. Kız kardeşlerimin, giyecekleri elbise konusunda kendi aralarında ve annemle yaptıkları tartışma, bahçe kapısında bekleyen bize kadar geliyordu. Babam, baktı ki elbise seçimi uzayacak,

     ‘’Biz gidiyoruz hanım, siz ardımızdan gelirsiniz’’ dedi. Babamın hafif tertip uyarısı etkisini göstermiş olacak ki, birkaç dakika sonra annem ve kız kardeşlerim alı al, moru mor; sokurdana sokurdana (1) geldiler.

 

                                                        ***

 

     Amcamlar, Adana’nın dış mahallelerinin birinde, yıllar önce Bulgaristan’dan gelen göçmenler için yapılmış konutlarda kiracıydılar.

     Pazar günü olması nedeniyle yollarda fazla araç yoktu. Evimizden ayrıldıktan yaklaşık 15 dakika sonra amcamlardaydık.

     Amcamlarda coşkuyla karşılandık. Bizi, sadece konukların ağırlandığı; bu nedenle kapısı hep kapalı tutulduğu için hafif nem kokan ‘’konuk odasına’’ aldılar. Amcamın erkek çocuğu olmadığı için kız kardeşlerim, amcamın kızları ile bahçeye çıktılar, ben büyüklerin yanında kaldım doğal olarak…

     Karşılıklı olarak hal, hatır sorulduktan sonra amcam,

     ‘’Ağa!’’ dedi babama. ‘’Buraya bir gavur gelmiş, düneen (dün) kavede gördüm. Saçı sakalı birbirine garışmış;  acayip bir tip’’.

     ‘’ Nereliymiş, ne işi varmış?’’

     ‘’Valla bilmiyom, yürüyerek taa  Çin’e mi ne gideceemiş. Kavedekiler dediydi’’

     ‘’Tuhaf! Derdi neymiş ki ?’’

     ‘’İstersen kahveleri orda içelim, sen sorarsın kimmiş, neyin nesiymiş?’’

     Amcam,’’sen sorarsın, kimmiş, neyin nesiymiş’’ derken, babamın liseden kalma Fransızcasını kast ettiğini sanıyorum. Gerçi babamdan şimdiye dek yarı Türkçe yarı   Fransızca olan ‘’Quel alaka’’(2) dışında Fransızca sözcük duymadım. Adam  Fransızca biliyorsa, bakalım babam ‘’Quel’’ dışında neler biliyor, göreceğiz

     İyi de adam ya Fransızca bilmiyorsa ne olacak? Kabak benim başıma patlamasın? Öyle ya! ne de olsa iki aydır İngilizce öğreniyorum ortaokulda. Ancak iki ayda ne öğrenilir ki? ‘’gittiğim Antep, yediğim pekmez’’ misali; benim İngilizcem de o kadar… .

 

                                                              ***

     Babam, amcam ve ben kahvehaneye gitmek için hep birlikte evden çıktık.   Kahvehaneye geldiğimizde  görünürde amcamın tanımladığı kişiye benzer kimse yoktu. Babamla amcam, kahvehanedekilerle selamlaştılar, Babam, tam ’’gavuru’’ görüp, görmediklerini soracakken, kahvehaneye, yaklaşık 20-25 metre uzaklıkta, bir duvarın duldasına (3) çektiği sandalyeye oturmuş, Kasım güneşinin insanın  içini  ısıtan son ışıklarından yaralanmaya çalışan, kara giyimli birinin farkına vardım. Çevresinde, çömelmiş; onu merakla izleyen bir kaç da çocuk vardı.     Babamı dürttüm.

     ‘’Babaaa! Fransız orda. Deyha!’’(4) deyip adamın oturduğu yeri işaret ettim.

     Adama neden Fransız dedim ki?

     Belki de farkında olmadan adamın Fransız olmasını diledim; ihale bana kalmasın da, adam babamla Fransızca konuşsun diye…  

     Adam kendisine doğru geldiğimizi görünce, arkalığını duvara dayadığı sandalyesini doğrultup, ayağa kalktı.

     Yaklaşık 25 yaşlarında, uzun boylu, güneş yanığı tenli, düzgün taranmış kumrala  yakın uzun yağlı sarı saçlı ve sakallıydı. Başında da takke vardı.   Üzerinde, etekleri yere kadar uzanan, dervişlerin giydiklerine benzer koyu kahve rengi bir cübbe ve ayaklarında iki gün önce yağan yağmurun izlerini taşıyan, çamuru kurumuş deri çizmeler... Bizi görünce soran bakışlarla gülümsedi.

    ‘’Anlattığım adam işte bu‘’dedi amcam.

     Babam, başıyla selam verir gibi yaptı. Bana dönüp,

    ‘’Sor bakalım Yaşar, adam kimin nesiymiş’’?

 

     Yapma be baba! Şimdi ben ne diyeceğim adama? Sonra adamın İngiliz olduğu ne belli. Belki de Fransızdır. Kolaysa sen Fransızca sor adama necisin diye. İnsaf yahu! Daha 2 ay oldu ya da olmadı İngilizceye başlayalı.’’

     Ben bunları düşünürken, babamın gözleri üstümdeydi. Emir büyük yerden. Umarsız boyun eğip, yaradana sığınıp ilk soruyu sordum.

    ‘’What’s your name ?’’

    Adam gülümseyerek,

    ‘’Klaus’’ diye yanıtladı sorumu. Aman Allahım! İlk kez İngilizce öğretmenim dışında biriyle İngilizce konuştum.

Babamlara dönüp ‘’Klaus’muş adı‘’dedim.

    ‘’Anladım’’ dedi babam. ‘’Klaus, Alman ismi.  Alman olmasına Alman gibi duruyor ama emin olalım gene de. Şimdi sor bakalım  nereliymiş?’’

    ‘’Baba sen nüfus memuru musun, polis misin? Ne’edecen adamın nereli olduğunu? Sonra Klaus Alman adıysa; ben niye İngilizce soruyorum? Almanca bilen birini bulsak ya?’ dedim kendi kendime. Üstelik biz daha ‘nerelisinin’ İngilizcesini öğrenmedik okulda, ya da öğrendik ben unuttum. Yetiş ya Gatenby!(5). Gatenby’in yetişeceği yok, yaradan sığınıp; sordum.

   ‘’Are you Alman?’’

Adam, ‘sabah sabah nedir bu başıma gelen’ dercesine bir kez daha gülümsedi ama bu gülümseme biraz zorlama gibi geldi bana. Kendisine bu tür soru soran kaç kişiye benzeri yanıtları vermek zorunda kalmıştı kim bilir?      Kahvehanedeki insanlardan uzak oturmasının nedeni de bu saçma sorular olmalıydı diye düşünürken, aksanlı, kırık bir Türkçeyle ,

    ‘’Evet ben Alman’’ dedi. Bunu Türkçeye çevirmeme gerek kalmadı. Babam, amcam ve Alman'ı merakla izleyen çocuklar, hep bir ağızdan,

    ‘’Almanmış ‘’diye ünlediler; neredeyse sevinçten el çırpacaklardı. Babama baktım. Adamın adının Klaus olduğunu öğrenince; onun Alman olduğunu ilk tahmin eden kişi olmanın gururu yüzünden okunuyordu. Kalus, benden yeni bir soru sormamı beklemeden,

     ‘’Ben Katmandu gitmek’’dedi.

     ‘’Sen ne yapmak Katmandu’da?’’ diye sordu babam.

     Babamın Türkçesi’nin (!),  kendisinin konuştuğu Türkçeyle aynı düzeyde olması  Klaus’u cesaretlendirmiş olmalı ki; konuşmamızı Türkçe (!)  sürdürdük.

     ‘Varlıklı bir ailenin oğluymuş. Türkçe hariç 5 dil biliyormuş. Üniversite öğrencisiyken Nepal’in başkenti Katmandu’ya gidip bir süre orada kalıp, Budizm’i incelemeyi kafasına koymuş. Mezun olduktan sonra da Almanya’dan yürüyerek yola çıkmış; Avusturya, Yugoslavya ve Bulgaristan’dan geçip, Kapıkule sınır kapısından Türkiye’ye girmiş. Üç aydır Türkiye’deymiş. Adana’ya da üç gün önce gelmiş, Türkiye’de bir süre daha kaldıktan sonra Suriye’ye geçecekmiş. Oradan da ver elini, Katmandu…’ Babamı ve amcamı bilmem ama ben Katmandu sözcüğünü ilk kez duyuyorum. Nerde ola ki? Oraya gitmek için, bunca ülkeden geçtiğine göre ‘’kör itin öldüğü yerde’’ olmalı Katmandu.

     Klaus’un derdini anlatmaya çalıştığı üç aylık Türkçesi, kendisini yormuş (!) olacak ki; soluklanmak için bir süre sustu.

     Babam sabırsız,

     ‘’Eeee!’’

     Babam ‘’Eeee’’ deyince, Klaus ‘’ne diyorsun’’ der gibi babama baktı. ‘’Eee’’ ne anlama geliyordu? Öğrendiği Türkçe’de bu ünlemi hiç duymamış olacak ki; yardım istercesine, soran gözlerle bana baktı. İyi de‘’Eee’’nin İngilizcesini ben de

bilmiyordum.

     Onun kaş göz işareti ile ‘’Eee’nin anlamı ne’’diye sorduğu soruyu, ellerimi iki yana açıp, tüm sevimliliğimle gülümseyerek yanıtladım:

     ‘’Ben de bilmiyorum…’’

     Allahtan babam, uluslararası işaret dilini kullanmayı akıl etti; bir yandan sağ eli ile küçük daireler çizerken, öte yandan da,

    ‘’Devam, devam!’’ diyerek eliyle yaptığı işareti pekiştirdi.

    Klaus, devamın ne anlamına geldiğini anladı mı, yoksa babamın eliyle yaptığı işaretten mi tahmin etti? Bilemiyorum. Ama kaldığı yerden anlatmayı sürdürdü.

     ‘Katmandu’ya gidince orada Budist rahiplerle yaşayıp, Budizm’i inceleyecek,   Katmandu’ya dünyanın dört bir yanından gelen insanlarla tanışacak, onlarla görüş alışverişinde bulunup, kendini yenileyecekmiş. Dönüşünde de bu serüvenini kitaplaştıracakmış.

     Sonunda Klaus, ‘tüm öyküm bu dercesine;’ bir kez daha gülümseyerek, her iki elini yana açıp sustu.

     Doğal ki; Klaus bire bir böyle konuşmadı. Ben Onun Türkçesini, anladığım kadarıyla ve ne demek istediğini kestirimde bulunarak kendi Türkçeme çevirdim.   Klaus’un konuşması bitince, babam amcama,

     ‘’Açtır bu gavur’’ dedi. Amcam,

     ‘’Vakit öğleye geliyor; açtır’’ diye onayladı. ‘’Üstelik çok kötü kokuyor. Her halde günlerce yıkanmamış ’’ diye ekledi.

     Klaus merakla babamla amcamın konuşmalarına kulak kabartmış, konuşulanlardan anlam çıkarmaya çalışıyordu.

     Amcam, sağ elinin parmaklarını birleştirip, ağzına doğru birkaç kez sallarken, sanki karşısında sağır varmış gibi bağırarak, 

     ‘’Klaus aç mısın, aç mısın? Yemeek yemeek’’ dedi. Klaus ya amcamın eliyle yaptığı aç mısın anlamına gelen işaretten anladı, ya da  aç sözcüğünün ne anlama geldiğini biliyordu? Elini midesine vurarak,

     ‘’Aç, aç!’’

     Amcam ’tamam’ anlamında başını salladı. Babama dönerek,

      ‘’Bu herifi yıkamak da lazım’’

      ‘’!’’

      ‘’Şimdi eve giderik, su ısıtır, bunu hayrımıza çimdiririk’’ (6) deyip, babamın da onayını aldıktan sonra Klaus’a

     ‘’Banyo, banyo’’ diye bağırdı.

     Klaus, yardım ister gibi bana baktı. Banyonun İngilizcesini bilmiyorum.     Babamın ‘’quel alaka’’ ile sınırlı Fransızcası’ndan ise, hiç umudum yok. O zamanlar (7) şimdiki gibi banyolarımızda duş da yoktu. Dolayısı ile duş nedir bilmezdik. Duşu bilsem, banyoyu işaretle kolayca anlatabilirdim. Gene iş bana düştü. Hemen akıl yürüttüm. Banyo ne ile yapılır? Su ile. Suyun İngilizcesi ne? Water. İşi çözmüştüm. Gözlerini hala benden ayırmayan Klaus’a dönüp,

     ‘’Look Klaus!’’ dedim. ‘’Water!’’ Elimi başıma götürdüm, saçlarımı su ile yıkar gibi yaptım. Klaus,

     ‘’Biliyorum, anlıyorum; having shower, ok’’ dedi. Zor bir işi başardığım için kendimle gurur duydum…

 

                                                               ***

     Klaus’ alıp eve doğru yürüdük.  Yengem sofrayı hazırlamış, bizi öğle yemeğine bekliyordu. Amcam Klaus’a ‘uzaydan gelen adama’ nasıl bakılırsa, öyle bakan yengemin soru sormasına fırsat vermeden,

     ‘’Klaus, bizim misafirimiz. Siz yemeğe bizi beklemeyin. Biz bahçede oturacağız. Klaus’u çimdirdikten sonra biz de bir şeyler atıştırırız. Kocasını çok iyi tanıyan (!), onun ne zaman, ne yapacağını hiç bir zaman kestiremeyen yengem bir şey söylemeden içeri girdi. Biz de doğrudan bahçeye geçtik. Klaus’dan yengem aracılığı ile haberi olan annem yanımıza geldi.

     Klaus’a hoş geldin dedikten sonra babama döndü. Suratı asık;

    ‘’Kim bu Allah aşkına, yolda bulduğunuz herkesi azıtılmış (8) it eniği gibi sahiplenmeyin’’dedi. Babam,

    ‘’Siz çocukları doyurun, sonra anlatırım’’ deyip, kestirip attı.

 

                                                             ***

     Klaus banyo yaparken, babam ve amcam, anneme ve yengeme Klaus’un öyküsünü anlattılar. Sonunda, varlıklı bir aileni tek çocuğunun, babasının servetini bir yana bırakıp, saç sakal bir birine karışmış; yayan yapıldak seyahat etmesinin pek akıllıcab bir iş olmadığı konusunda ortak kanıya vardılar. Annem,

     ‘’Yayan yapıldak yola düşmesinin bizim bilmediğimiz bir nedeni vardır, kim bilir. Gene de gözünüz üstünde olsun’’ deyip, konuşmayı noktaladı.

 

     Sofraya oturduğumuzda, üzerinde amcamdan emanet aldığı giysilerle, yüzü aydınlanmış, saçı sakalı, taranmış, yepyeni bir Klaus vardı karşımızda.

     Yemekte kıymalı çubuk makarna vardı. Biz makarnayı, çatala dolamak için savaşırken, o çatalla aldığı makarnayı, kaşığın içinde çeviriyor, düğümleyip(!), tabağa dökmeden ağzına götürüyordu. Çubuk makarnanın bu şekilde yendiğini ben de  masadakiler de ilk kez görüyorduk. Makarna yiyişini hayranlıkla izledik Klaus’un…

 

                                                             ***

     Klaus bir süre amcamlarda konuk oldu. Bir kez de babam bizim eve yemeğe çağırdı. Artık rastlantı mı bilmem; annem o gün çubuk makarna yapmıştı. Belki çubuk makarnanın tabağa dökmeden nasıl yendiğini bir kez daha görmek istiyordu; kim bilir?

     Klaus, bir gün amcama yol parasını çıkarmak için çalışmak zorunda olduğunu söyleyince, onu köydeki büyük amcamın yanına götürdük. Büyük amcam ona hayvan bakımı işi verip, kalması için eskiden evdecimizin (9)) oturduğu, o günlerde boş olan bir de oda verdi.

     Klaus amcamın yanında 6-7 ay kadar çalıştı. Amcam ona, bundan sonraki yolculuğunu yayan yapıldak yapmak yerine atla yapması için bir de at satın aldı.

     Ayrılacağı gün oradaydık. Babam,

     ‘’Klaus, nasıl memnun musun ağamadan?’’ diye sordu. Aradan geçen zamanda dikkat ettim, babamın Türkçesi (!) de düzelmişti.

     ‘’Sen şen, Müdür şen, Zihni şen’’ dedi. Şen derken ''iyi insanlarsınız'' demek istedi sanırım.

     Teker teker ellerimizi sıktı, babam atına binmesine yardım etti. Eğere yerleştikten sonra, cüppesinin yeniyle gözlerini sildi. Ya ağlıyordu, ya da gözüne bir şey kaçmıştı. Yavaş yavaş uzaklaşırken bir kez daha dönüp, onun ardından baka kalan bizlere son bir kez daha el salladı.

 

                                                         ***

    Klaus, yaşamım boyunca gördüğüm ilk ‘’Çiçek Çocuğuydu.’’Soy adını öğrenmeyi akıl etmiş olsaydım; yazmayı düşündüğü kitabı bulup okumayı çok isterdim.

-----

Dikili- Temmuz 2020

-----

1-     Sokurdanmak: Kendi kendine söylenmek.

2-     Qeuel Alaka: İlgisi yok

3-     Dulda: Rüzgara kapalı, rüzgar almayan

4-     Deyha: İşte, işte orada

5-     Gatenby: Ortaokullarda okutulan, ‘’A Direct Method Engilish Corurse’’ kitabının yazarı.

6- Çimdirmek:Yıkamak

7-     1961 yılı

8-Azıtmak:Uzaklaştırmak, serbest ve başıboş bırakmak.

9- Evdeci: Varlıklı çiftçilerin yanında genelde temizlik yapıp ırgatlara yemek pişiren erkek


14 Eylül 2020 Pazartesi

La Scala



LA SCALA'DA ADANA ÇİFTETELLİSİ

90’ların ortası. Bir grup arkadaşımla, bir şirketinin düzenlediği turla Madrit’e gitmiştik. Gezilip görülecek yerleri turladıktan sonra geleneksel İspanyol müziğini dinlemek ve halk oyunlarını izlemek için, Madrit’in en ünlü gösteri merkezi olan La Scala’ya gitmeye karar verdik

Gösteri merkezi çok büyüktü. Hiç abartmıyorum, sahnesi bile yarım dönüm kadardı. Allahın şanslı kuluymuşuz ki, bizim gruba verilen masa sahneye bitişikti..
Bizler, La Scala’ya giriş fiyatına dahil olan ucuz şaraplarımızı yudumlarken, o güne kadar bu tür yerlerde izlediğim tüm orkestralardan  çok daha fazla sanatçıyı barındıran La Scala orkestrası sahnede yerini aldı. Orkestra öylesine kalabalıktı ki,  La Scala'da olduğumu bilmesem, 'Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın bir konserine gittiğim duygusuna kapılabilirdim.. Sahnenin neden bu kadar büyük olduğunun nedeni orkestraymış meğer. 

Program orkestranın çaldığı Latin müziği ile başladı. İnsanın içini kıpır kıpır eden müziğin ilk notaları duyulur, duyulmaz dans etmek isteyen  çiftler pisti doldurdular. Sahnede 72 milletten insan var. Kendilerini ateşli Latin müziğinin nağmelerine kaptırmışlar, sanki ibadet ediyorlarmış gibi huşu içinde dans ediyorlar. Bu arada gözüm  Japon olduklarını sandığım bir kaç çifte takıldı. Ben sadece güzel ülkemde kız kıza dans edildiğini sanıyordum. Ama dans pistinde kız kıza dans eden Japonları gördükten sonra ülkem adına gurur duydum. Demek ki kız kıza dansı taa Japonya’ya kadar ulaştırmışız. 

Masadaki ucuz şarap içilesi değil. Bir yudum aldıktan sonra, bardağı  masada kaderi ile başbaşa bıraktım. Gözüm sahnede...

Latin müziği şişede durduğu gibi durmuyor. Sahnede bir adımlık boş yer gören, hemen sahneye fırlıyor. Benim içim kıpır kıpır; serde Akdenizlilik var... Bu kış gününde bile kaynıyor kanım... Bir an önce piste  çıkıp kurtlarımı dökmek istiyorum ama eşim hiç oralı değil. Karşımda oturmasına karşın onun da gözü sahnede, başına geleceğini tahmin etmiş olsa gerek (!), benimle göz göze gelmekten çekinir gibi bir hali var. Haklı da ben ne kadar 'zıpırsam', O, o kadar ağırbaşlı.

İspanyolca ve İngilizce yapılan bir duyurunun ardından dans edenler yavaş yavaş sahneyi terk ettiler. Son çift de sahneden inince; İspanyolların geleneksel dansı olan Flamenko gösterisi başladı. Ben sunucunun yalancısıyım: Grubun baş dansçısı İspanya’nın en ünlü Flamenko sanatçısıymış. Yıllar önce Ankara’da yaşarken, kulüp Feyman’da İzmarita ( adı gerçekten izmaritaydı; şaka yapmıyorum) adlı  bir dansçıdan Flamenko izlemiştim. Bu ikinci oluyordu. Bu yüzden adamnın yeteneği konusunda bir yorumda bulunmam abesle iştigal olur. Dansçı adına tek söyleyeceğim şey adamın İspanyol çingenesi olduğuydu. Hadi ırkçı olarak suçlanmamak için çingene sözcüğünü, roman olarak düzelteyim. Grubun gösterisi bitti. Dansçıları alkışlarla uğurlar uğurlamaz, sahneye çıkmak için adeta ‘’aportta ‘’bekleyen ‘’ bir grup akrobat sahneyi işgal etti

Hopladılar, zıpladılar, attılar, tuttular…Sahnenin hemen kıyıcığında onları izlerken, hoplayıp zıplayan akrobatlardan birinin, hedefi tutturamayıp benim üstüme düşer de ''telef'' olurum tedirginliği içinde buram buram terlesem de ne yalan söyleyeyim akrobatları çok beğendim. İşlerinin ustasıydılar doğrusu... Salondaki bini aşkın izleyici ile birlikte canı gönülden alkışladığım akrobasi grubunu da selametle yolculadık.

Akrobatların ardından sahneye gene orkestra geldi. Yeniden Latin müziği çalmaya başladılar. Eşim bir ara gözünü sahneden ayırıp bana döndü.  Bakışlarını yakaladım. Uçarı kaçarı yok artık. Dans zamanı... Her centilmen(!) erkek gibi eşime,
     ''Benimle dans edermisiniz han'fendi'' deyip yanıtını beklemeden elinden tutup, piste çıkardım. Ne kadar dans ettiğimizi anımsamıyorum. Sahne, bedava ramazan erzakı dağıtıldığında olduğu  gibi iğne atsan yere düşmeyecek kadar olan kalabalıktı. Ancak bir süre sonra dans edenlerin sayısı, vergi vermek için maliye gişesinin öndünde kuyrukta bekleyen vergi mükellerflerinin sayısına indi.
Eşim,
     ''Ben yoruldum, oturalım artık'' dedi. 
Ona sahneye çıkan basamaklara kadar eşlik ettim.
Ancak, kıvrak ve ateşli Latin müziği ona masaya kadar eşlik etmeme engel oldu. Dans eden bir kaç kişinin kaldığı piste, tek başıma geri döndüm.
Önce çalınan parçaya ayak uydurmaya çalıştım. Baktım olmuyor, dansımı yerel motiflerimizle
sürdürmeye karar verdimdüm. Ne de olsa Anadolu'nun bağrından yetişmişliğim, üstüne üstlük Akdenizliliğim var...
Önce harmandalıyla başladım. Ardından da  Adana çiftetellisi ile sürdürdüm oyunumu. Salon alkıştan yıkılıyor. Bunca gürültü patırtıdan sonra sahneye göz gezdirdim, benden başka kimse kalmamıştı. Anlayacağınız ortada bir ben kalmışım mahallenin delisi olarak.. Eee! bunca alkışın hakkını vermek gerekiyor. Hiç ara vermeden Teke Zortlatmasına, ardından da Silifkenin Yoğurdu oyunun üstünden de  şöyle bir geçtim. Ben, yerel oyunlarımızı yaban ellerde  sergilerken bir ara orkestranın çaldığı müziğinin de değiştiğinin ayırdına vardım. Ne olduğunu anlamak için orkestraya döndüm. Aman Allahım! O ne hal öyle? Az önce, koservatuardan mezun olmuş okullu sanatçılar gibi icra-i sanat edenler gitmiş, yerlerine ''Sulukuleli Şoparlar'' (bakın burada da ırkçılık yok, yanlış anlamayın; deyim bu...) gelmiş. Sahnedekilerin yarısı ellerindeki müzik aletini bırakmış katıla katıla gülüyor, öteki yarısı da konservatuarda öğrendiklerini unutmuş; ''kabala pazar'' bir şeyler tıngırdatıyorlardı. Nefesli sazları çalanlar ise gerçekten görülmeye değerdi. Adamlar gülmekten o güzelim trompetlerden, klarnetlerden ''zort, zort'' sesinden başka ses çıkaramıyorlardı Onlar ciddiyetlerini yitirmiş ve nerede çaldıklarını unutmuş olabilirlerdi. Olsun, ben yaptığım her işi inanarak ve ciddiyetle yaptığım için onlara uymayıp, kendi alemime geri döndüm. 
Kardadeniz horonuna geçince  orkestranın diğer yarısı da çalmayı bıraktı. Başladılar alkışlamaya. Eee! Çalgı olmayınca çengi de olmaz. Ben de oynamayı bıraktım. Vay sen misin oynamaktan vaz geçen. Koca salon ayakta... Bir yandan alkışlayıp, bir yandan'' bis, bis, bis'' diye avaz avaz bağırıyorlar. Görmeler gerek...
Bu kadar tezahurattan sonra salonu dolduran 1000 kişiyi mütecaviz seyirciyi mutlu etmek gerek diye düşündüm. Ne de olsa burada gösteri izlemek için 'eşek yüküyle ''para ödemişlerdi. Programdaki gösterileri izledikleri için ödedikleri paranın karşılığını, ucuz şarap dışında almışlardı; neme lazım. Ama benim gösterim ise programda yoktu; ekstraydı...
Kiminin güldüğü, kiminin alkışlamayı sürdürdüğü orkestraya döndüm. Onları kemal-i ciddiyetle, bir el işareti ile sakinleştirdim. Kırk yıl birlikte çalışmış gibi bir kaş göz işareti ile anlaştık.  Onlar yeniden çalmaya başlayacak ben de o ana kadar dökemediğim kurtlarımın tamamını dökecektim. Orkestrnın çalmaya devam edeceğini garantiye aldıktan sonra hala ''bis, bis'' diye ünleyen salona dönüp,
     ''Eğer tüm salon 3 kez Türkiye diye tezahurat yaparsa, gösteriye devam edeceğim, yoksa sahneyi terk ederim '' dedim.'' Elbette turistleerle dolu olan salona bu konuşmayı İngilizce yaptım. Okuyucusuna saygılı sorumlu ve sorunlu bir yazar olarak konuşmayı  siz de kolayca anlayasınız(!) diye buraya konuşmanın Türkçe mealini yazdım
Salon Türkiye, Türkiye diye yıkılıyor... 
Hiç kuşkum yok, La Scala, La Scala olalı böyle bir tezahurat görmemiştir. 
Tezahurat bitince, izleyenlerin hayret dolu bakışları arasında, ceketimi çıkarıp, pantolonumun beline soktum.  Oynarken; bende darağacında asılmış duygusu uyandran kravatımı da başıma düğümledim. Ben hazırdım artık.. Orkestrada hazırsa başlayabilirdik.
Bakıştık; onlarda hazırmış...
Onlar ne çaldıysa çaldı, ben bidiğimi okudum. Yaklaşık 15 dakikalık sıkı bir gösteriden sonra kan ter için de kalmıştım. 
''Türko teslim'' deyip, ardı arkası kesilmeyen alkışlar arasında yerime geçtim. Turdaki arkadaşların kutlamalarını kabul ederken, bitişik masalardan onuruma kalkan kadehlere, ucuz şarabımı içerek karşılık verdim. O kadar terlemiştim ki ;değil sinekli şarap, sirke bile olsa içerdim.
Masama oturalı bir kaç dakika olmuş, olmamıştı ki, önde siyah bir takım giymiş, kelebek kravatlı, bir adam, ardında ise elinde tuttuğu buz kovası içinde şampaya taşıdığını sandığım biri yanıma geldiler.
Adam kendini tanıttı. Buranın müdürü imiş. Yaptığım tek kişilik gösteri çok olağan üstüymüş, benim dansımı hayranlıkla izlemiş.
Kusura bakmayın burayı İngilizce lisanında yazacağım. Çünkü konuşma ikimizin arasında geçti.
     '' Would you like to contract with you accept if you agree. If you accept our offer we will be happy to work with you''
Ben de böyle bir teklif aldığım için mutlu olduğumu, ancak üzülerek de olsa bu nazik ve cömert öneriyi kabul edemeyeceğimi söyledim.
Karşılıklı nezaket sözcüklerinden sonra müdür ve şef garson masamızdan ayrıldılar,.Masadaki arkadaşlarımla, La Scala yönetiminin armağanı olan, buzlu kovada soğutulmuş şampanyamızı yudumlarken terden sırılsıklam ve hala nefes nefeseydim.

Etesi Gün, İspanyolca Konuşuyorum

Her turist gibi ertesi gün erkenden yola düştük. O gün öğleden sonra güzel ülkemize döneceğimiz için, erkekler olarak hiç hoşlanmadığımız, ama kıyamete kadar başımızda durasıca eşlerimizin, son bir kez daha mağazaları talan etme arzularını gerçekleştirmek için önü ardı kesilmeyen ısrarlarına daha fazla dayanamayıp, bir kez daha teslim bayrağı çekip, Madrit'in ünlü
caddesi Gran Via'da turlamaya başladık. Allahtan İspanyollar'ın tatil günü olması nedeniyle para tuzağı mağazaların çoğu kapalıydı. Yollarda bizim gibi 'sallam seyip' dolaşan; aptal demeyim ama aptalımsı bir  şeklide sağa sola bakarak, ağzı açık ayran delisi gibi dolaşan turistler den başka kimse yok. Bense, kadınların yapacağı muhtemel alışverişe tanık olmamak için bir arkadaşımla grubun en önünde, ardıma bakmadan yürüyorum. 
Bu arada yanımızdan geçenler bana dönüp, kibarca selam veriyorlar. Ben de aynı kibarlıkta alıyorum selamlarını. Bu selamlaşma arkadaşımın gözünden kaçmamış olacak ki;
      ''Bu İspanyollar çok kibar Yaşar farkında mısın? Hiç beklemezdim onlardan?''
      ''Neyi beklemezdin?''
      ''Deminden beri dikkat diyorum, adamlar selam vermeden geçmiyorlar yanımızdan.''
      ''Selo alemsin.  Onlar dün gece La Scala'da ki turistler. Benim gösterimi izlediler. Üstümdeki ceket, dün sahnede de üstümdeydi. Selamlaşma, İspanyollar'ın kibarlığından değil, benim şöhretimden kaynaklanıyor.''
     '!!!''
.
***
Gran Via'da yürürken, arada bir arkaya dönüp, grubu gözden kaçırmamaya çalışıyoruz.
İlerde bir işportacı kravat satıyor. Adetimdir; hangi ülkeye gitsem yanımda çalışanlara küçük de olsa armaganlar alırım. Arkadaşıma,
     ''Selo, ilerdeki işportacı çocuk kravat satıyor. Fiyatlar uygunsa benim oğlanlara kravat almak istiyorum.
     ''İyi ama sen de kaç kez tanık oldun. Bu İspanyollar İngilizce bilmiyor ki, nasıl anlaşacaksın?''
     ''İngilizce bilmiyor olmaları sorun değil. Ben de İspanyolca anlatırım derdimi'' deyince, İspanyolcayı ne ara öğrendin ifadesiyle şakınlıkla baktı bana.
      ''İspanyolca çok basit bir dil aslında ''dedim. ''Her sözcüğün sonuna os ekini koydun mu, her İspanyol ile anlaşabilirsin.'' 
Selo bir şey demedi. Sadece kafasını iki yana salladı. Yüzüme söylemese de ''Allah akıl fikir versin sana'' diye içinden geçirdiğinden hiç koşkum yok. 
İşportacı 20'li yaşlarda bir genç. Kravatlara baktım. Hepsi Kore malı; ünlü markaların taklidi.
Selo, işportacı çocukla nasıl İspanyolca konuşacağımı merak ediyor olmalı ki, soran gözlerle yüzüme  bakıyor.
Eee !Onu ve işportacıyı daha fazla bekletmeyeyim.
     ''Hemşos''diye söze başladım. ''Bu kravatos kaços pezos? (Türkçe meali: Hemşerim bu kravatlar kaç peso?)
İşportacı, hafifçe gülümseyerek, anında yanıtı yapıştırdı.
     ''İki kravatos beşyüzos pesos hemşos'' dedi. (Türkçe meali:İki kravat beş yüz pezo.)
İsportacı ile akıci(!) İspanyolca konuşmamızdan etkilenen Selo, hayretle,
     ''Anladı vallaha! Bravo Yaşar'' dedi. Selo'ya dönüp,
     ''Tabi anlar oğlum, Çünkü çocuk Türk.''
Selo'nun şaşkınlığını üzerinden attıktan sonra,
     ''Senden korkulur oğlum'' dedi duyulur duyulmaz bir sesle.
İşportacı çocuk Madrit'e Üniversite okumak için gelmiş. Okul harçlığını çıkarmak için tatil günlerinde kravat satıyormuş.
Eee diyar-ı gurbette bir öğrenci kardeşimize rastlamışız. Alış veriş etmemem olanaksız. Yurt dışında huyumdur, pazarlık etmeden bir çöp bile almam. Söz gelimi satıcı, bir kravat bedeva dese, iki tane vermesen 'şurdan şuraya gitmem'' diye inatlaşırım. Ama bu işportacı öğrenci. Yoklukla geçen öğrencilik yıllarımı anımsayıp, pazarlık etmeden çokça kravat aldım. Cebinde her zaman akreple dolaşan '' yahu benim yanımda çalışan beyaz yakalı yok. Kravat niye satın alayım'' diyen Selo'ya kısa bir ''vatan, millet, Sakarya söylevi çekip,'
     ''Yanında çalışan beyaz yakalı yok, biliyorum. Ama bunun bayramı var seyranı var. Armağan olarak verirsin arkadaşlarına. Üstelik kardeşimiz gurbetelde öğrenci'' deyip, bir kaç kravat satın aldırdım.

İşportacı kucaklaşıp ayrılırken, İspanyolca(!) başlayan konuşmamızı, güzel dilimiz Türkçe ile noktaladık.
      ''Eyvallah koçum. Hayırlı işler.
      ''Sağol ağabey, iyi yolculuklar.
İşportacının yanından mutlu bir şekilde ayrıldım. Ama bu mutluluğum eşimin,
     ''Yaşar, elimdeki torbalara yardım eder misin?'' deyinceye kadar sürdü.
Ben bir kaç kravat alıncaya kadar geçen süre içinde, ne ara bu torbaları doldurdu hala anlamış değilim.
Ama dert etmedim. Kadınları şimdiye dek kim anlamış ki ben aciz kulunuz anlasın.

------
İstanbul Eylül 2020








18 Temmuz 2020 Cumartesi

Arap Mahmut'un Mevlidi




Arap Mahmut'un Mevlidi 
Bir köy düğünü

     Perşembe akşamı damadın ağabeyinin evinin önünde çalan davul zurna ile başlayıp, dört gündür devam eden düğünün son günüydü.
     Yüksek taş duvarlarla çevrili büyük bir avlu içindeki iki katlı evin üst katının bir yanında, yan yana dizilmiş yatak odaları, öte yanında ise büyükçe mutfak, odaların ve mutfağın önünde boylu boyunca uzanan sofa bulunuyordu. Depolar, hamam ve ekmek yapılan tandır evin alt katındaydı. Avluda suyu acı bir tulumba, onun önünde hayvanları sulamak için konmuş; nereden ve nasıl geldiği bilinmeyen, kireç taşından yontulmuş, yıllar öncesinden kalan kapaksız, kaba bir lahit, onun  yanı başında ulu bir dut ağacı vardı. Köy evlerinin olmazsa olmazı dölle (1) ise, dut ağacının gölgesinin erişemeyeceği uzaklıkta; hemen sofanın önündeydi. Döllenin yanında ise, yemek pişirmek için kullanılan iki ocak bulunuyordu. 

                                                            ***
     Kırkım (2) atılıp, düğün armağanları toplandıktan sonra konukların yiyip içtiği avludaki masaların çevrelediği alanda köyün gençleri, dört günün yorgunluğunu umursamadan; daha davul sesini duydukları ilk günün isteği ve coşkusuyla çevre köylerde yapılan düğünlerin de değişmez ikilisi Seyit ve Solak'ın çaldığı ''Adana   Üçayağı'' halayını çekiyorlardı. Düğün evinin uzun ve büyük sofası ise, halay çekenleri izleyen kadın ve kızlarla tıklım tıklımdı. Kimi eşinin, kimi nişanlısının, kimi de gönlündeki yavuklusunun halayını izliyordu.
     Halay başı, elindeki mendili sallayıp, davulu ve zurnayı susturdu. Önce halay çekenlere, döndü, ardından da sofada kendilerini izleyen kadınlara şöyle bir bakıp,
     ''Atalım, atalııımmm, kimin kucağınaaa?'' diye bağırdı.
     Halaydakiler hep bir ağızdan,
     ''Herkesin sevdiğinin kucağınaaa!'' diye yanıtladılar halay başını.
     Halay başı,
      ''Kimin kucağınaaa!'' diye bir kez daha yineledi sorusunu.  Bu kez halay çekenlerden biri,
     ''Arif'in sevdiğinin kucağınaaa!'' dedi.
     Halay başının hemen yanındaki Arif, adı söylenince; sanki bu çağrıyı bekliyormuş gibi önce hafifçe öksürüp, boğazını temizledi, ardından da sağ elini kulağına koyup, köy düğünlerinin en sevilen türküsü ''Dezze’yi (3) söylemeye başladı. Arif türküye başlayınca sofada bir hareketlenme oldu. Özellikle genç kızlar, bir birlerine kaş göz edip, gülüşerek başlarıyla, Arif'e yakıştırdıkları Ayşe'yi gösterdiler. Ayşe, kızların kendisini işaret etmelerinin nedenini anlamış olacak ki; başını önüne eğip, yüzünün kızarıklığını gizlemek için yağlığının (4) iki ucuyla yüzünü örttü.
     Arif türkünün ortalarına geldiğinde, halay başı Arif'e eşlik eden davul zurnayı susturdu. Halay çekenlere döndü, mendilini havaya kaldırdırıp,
     ''Bir öpmüüşşş!''
     Halay çekenler,
     ''Neresindeenn!''

     ‘’O biliirrr diye yanıtladı halay başı. Ardından halaydakiler, silah sesleri arasında, kaldıkları yerden üçayağa devam ettiler.
                                                      ***     

     Sağdıçlar, damadı hazırlarken ayakkabısının bir teki ile çoraplarının olmadığının ayırdına vardılar. Damadı hazırladıkları evi tüm aramalarına karşın ne ayakkabının tekini, ne de çorapları bulabildiler. Köyün adetlerinden biri olduğu için damadın arkadaşları, sağdıçları zor durumda bırakmak için hem ayakkabıyı, hem de çorapları saklamışlardı. Sonunda ayakkabıyı ve çorapları saklayanlarla sağdıçlar, uzun süren bir koyun pazarlığından sonra 50 liraya anlaştılar.

                                                             ***
     Avlunun büyük ve geniş kapısından 10-12 yaşlarında bir çocuk, düğün sahibinin bulunduğu masaya kadar koşarak geldi; muştular gibi,
     '' Müdür emmi güva(güvey) geliyor! Ferzi (Feyzi) abi geliyoor!''
     Kardeşinin damat tıraşına gecikmesinden endişelen damadın büyük ağabeyi, derin bir ''ohh!'' çekip, oturduğu masadan kalkarak eliyle davul ve zurnayı susturdu. 
     ''Seyit! Feyzi geliyormuş; damat tıraşına...'' der demez, o sırada Kırıkhan çalan        Zurnacı Seyit, damadın geleceğini öğrenince, Kırıkhan'dan Adana Karşılaması’na döndü. Bir kaç dakika sonra iki sağdıcın arasında damat ve arkalarında köyün gençleri, çoluk çocuk, avlu kapısından içeri girdiler. 
     Önce damadın ağabeyi, ardından kimi konuklar ve damadın deli lakaplı teyzesi Emine, damat ile sağdıcı görür görmez tabancalarını çekip, havaya ateş etmeye, sofada oturan kadınlar, ''lu lu lu luuu!'' diyerek zılgıt (5) çekmeye başladılar. Öyle bir an geldi ki, tabanca sesinden ve çekilen zılgıttan ne davulun, ne de zurnanın sesi duyulur oldu.
     Sağdıçlar, Feyzi'yi, berber henüz hazır olmadığı için ağabeyinin bulunduğu masaya oturtup, kendileri de her iki yanına oturdular.
     Masada oturanlardan biri, yeni gelenlerin önüne birer bardak koyup, bardakları rakı ile yarıya kadar doldurdu. Önce bardaklara rakı koyan, ardından da masadakiler, hep birden önlerindeki rakı bardaklarını havaya kaldırıp,
     ''Feyzi'n şerefine, güvamızın şerefine!'' dediler. Önce 'içeyim mi içmeyeyim mi' diye ikirciklenen Feyzi, ağabeyine bakıp, onun bardağını da havada görünce, elindeki rakı dolu bardağı bir dikişte bitirdi.

                                                                ***
     Damat tıraşını yapacak berber, avludaki çocukların yardımıyla halay çekenlerin boşalttığı alanın tam ortasına damadın oturacağı berber koltuğunu, aletlerini koyacağı küçük sehpa ve büyükçe bir masayı yerleştirdi. Berber, izleyenlerin meraklı bakışları arasında, masanın üzerine karton bir kutudan çıkardığı, içlerinde renkli kolonyalar olan küçük cam şişeleri dizmeye başladı. Şişelerin yanına da damada kolonya dökecek olanların vereceği bahşişleri koyacakları boş büskivi kutusu da yerleştirmeyi de ihmal etmedi.
     Berber hazır olunca; davul zurna neşeli bir hava çalmaya başladı. Feyzi, oturduğu sandalyeden sağdıçları ile birlikte kalktı. Silah sesleri ve sofadaki kadınların zılgıtları eşliğinde berber koltuğuna oturdu.
     Berber, çantasından, katlanmış, haşırlı (6), beyaz bir Amerikan bezi çıkarıdı.      Onu bir kaç kez çırptıktan sonra Feyzi'nin önüne yayıp, uçlarından ensesine düğümledi. Omuzuna da gene haşırlı mavi renkli bir havlu koydu. Berber, bir eline makası, ötekine ise tarağı aldı. Makası Fevzi'nin saçları arasına sokup, saçını keser gibi yaptı. Feyzi'nin ağabeyine dönüp,
     ''Allah Allah! Makas kesmiyor ağa. Yeni de yületmiştim (7) halbuki'' dedi.
     Lafın nereye geleceğini kestiren avludakiler gülmeye başladı. Makasın neden kesmediğini anlayan ağabey yerinden kalkıp, berberin bahşiş kutusuna, şalvarından çıkardığı bir tomar paranın arasından çekip, çıkardığı bir ellik attı.
     Berber, Feyzi'nin saçını bir kez daha keser gibi yaptı.
     ''Bir kez daha denedim ağa valla kesmiyor bu makas'' deyince, ağabey çar naçar kutuya bir ellilik daha koydu.
     Sonra masadaki küçük kolonya şişelerinden birini aldı; kapağını açtı, içindekileri kardeşinin başına döküp, sofadaki kadınların zılgıtları eşliğinde masasına dönerken berber tıraşa başladı. Önce damadın yakınları, ardından konuklar, masanın üzerindeki kolonyaları, Feyzi'nin başına döküp, bahşiş kutusuna gönüllerinden kopanı koydular. Damadın ölmüş anasının yerine koyduğu deli namlı teyzesi, kolonya şişesinin kapağını açmayı beceremeyince, şişeyi yeğeninin kafasına vurmaya başladı. Niyeti; şişeyi yeğeninin kafasında kırıp, kolonya dökme geleneğini anlının akıyla yerine getirmekti. Feyzi, canı ne kadar yansa da yiğitliğe halel gelmesin diye sesini çıkarmadı; ne de olsa kendi düğünüydü. Feyzi'nin yanı başında duran sağdıçlardan biri yerinden kalkıp, teyzesinin bileğini tuttu.
      ''Durr dezze vurma!  Oğlanın kafasını yaracan. Şişenin gapağını ben açiim de öyle dök.''
     Sağdıç, Emine teyzenin elindeki kolonya şişesini aldı; kapağını zorlanmadan açıp, şişeyi yeniden kadının eline tutuşturdu. Kolonya şişesini kazasız belasız yeğeninin başına döken teyze, görevini eksiksiz yerine getirmenin mutluluğu ile elini beline atıp, kuşağından sıyırdığı tabancasıyla bir kaç el ateş edip, yerine geçti.   Teyzenin yerine geçmesinden bir kaç dakika sonra bir oğlan çocuğu koşarak berbere geldi. Elindeki 20 lirayı kutuya koyarken,
     ''Emine nenem para vermeyi unutmuş'' dedi.

                                                              ***
     Berber, damat tıraşına devam ederken, kentten gelen konukların masasında oturan Feyzi'nin ortanca ağabeyi ayağa kalkıp, bir el işaretiyle davul zurnayı susturdu.
     ''Komşular, şimdi arkadaşım Arap Mahmut mevlit okuyacak.!' 
     Konukların bir bölümü, 'ne günlere kaldık? içki masasında mevlit okunur mu?' derken, Arap Mahmut'u tanıyanlar, 'işin işinde bir iş var, dur bakalım ne çıkacak bunun ardından?' dediler.
     Mevlit okunacağını duyan sofadakiler, bu işe pek anlam veremediler ama ne olur ne olmaz diyerek, başlarındaki yağlıkları çözüp, yeniden bağladılar.
     Feyzi'nin ortanca ağabeyinin yakın arkadaşı olan Arap Mahmut'un Araplığı,    Arap asıllı olmasından değil; koyu esmerliğinden geliyordu. Kırklı yaşlarda; iri yarı olmasına karşın gövdesinden beklenmeyecek şekilde nazik, şaka yapmaktan hoşlanan ve en önemlisi şaka kaldıran biriydi. Bir kamu kuruluşunda şoför olarak çalışan Arap Mahmut için ortanca ağabey, 'öyle mukallit ki (8) ölüyü bile güldürür' derdi. 
     Davul zurna susmuş, ortalık sessizleşmişti.
     Arap Mahmut, bir iki öksürüp, boğazındaki gıcığı giderdikten sonra önünde duran bardaktan bir yudum su aldı. Suyu ağzında bir kaç kez dolandırdıktan sonra yuttu.
     Davudi sesiyle, öyle bir besmele çekti ki; avludakiler de, sofadakiler de bir kez daha kendilerine çeki düzen verme gereği duydular.
     Arap Mahmut, besmeleden sonra mevlidine başladı.


     ''Hakta alaaa çün(9) yarattıı Ademiii
      Adem kırdı balta ile bademiii.''


     Arap Mahmut'a yakın oturanlar, mevlitin(!) ilk iki dizesini duyunca gülümsediler. Ancak sofadaki kadınlar, masalara uzak olduklarından ''hakta ala ve Adem'' sözleri dışındaki sözcükleri anlamadıkları için çoktan göz yaşı dökmeye hazır olan gözlerini silmeye başladılar. Köyün kadınları, ne zaman Kur'an ya da mevlit dinleseler; sözlerini anlasınlar anlamasınlar; adettendir deyip her seferinde göz yaşı dökerlerdi.


     ''Havva aydur(10) yiyelim al almayııı(elma)
      Adem aydur yir isek unut burda kalmayııı.''


     Mevlitin burasında avludakiler arasındaki  gülüşmeler arttı. Kendilerini, davudi sesle okunan mevlitin ahengine kaptırıp, öne arkaya sallanan sofadaki kadınların göz pınarlarında biriken yaşlar, yavaş yavaş yanaklarından aşağı süzülmeye başladı.

     Arap Mahmut sesini daha da yükseltti.
    

  ''Allahümme zakiriiinnn(11)

   Karnı doymaz fakiriiinn,.''

 

     Sofada neredeyse kıyamet koptu. Kadınların bir bölümü içli içli ağlamayı bırakıp, burunlarını çekip; yüksek sesle hıçkırmaya başladılar.


      ''Getirin ha getiriiin,
      Yemezse yüzüne tükürüüün.''


diye sürdürdü kendine özgü mevliti Arap Mahmut.
     Avludan kendilerine kadar ulaşan kahkahalardan işkillenen kadınlar, okunanın, bildikleri mevlit olmadığını anlayınca,
       ''Anam ne diyor bu herif? Tövbe tövbe!''
       ''Mevlüt deeel anam bu okuduğu.''
       ''Tüü! Boyun devrile herif, bir de Arabım diye dolanıyor ortalıkta.''
       ''Deertt!'

       ''Çarpılacak bacım!''
       ''Hafız'ın(12) arkadaşı da Hafız'a benzer''

      Arap Mahmut mevlidi bitirdiğinde, damadın tıraşı da bitmişti.

                                                      ***
     Gün kavuşmaya başlamıştı. Davul ve zurna ''Gelin Alma'' havasını çalmaya başladı. Önde, çevresi altın sırmalı şerit ile çevrili bayrağı taşıyan bayraktar, ardında her iki yanındaki sağdıçlarıyla Feyzi, kalabalık bir gurupla, kız evine doğru yürümeye başladılar. Kız evine varınca Feyzi, evin merdiveninin alt başında durdu.  Damadın gelin almaya geldiği haberi yengelere iletilince; gelin de duvağı örtülü beyaz gelinliği ile kendini gerdeğe hazırlayan yengelerin(13) arasında, merdivenin üst başındaki sahanlıkta göründü. Gelini almak için merdivene çıkmaya çalışan Feyzi'yi gelinin küçük kardeşi göğüsledi. Göreneğe göre damadın gelini baba evinden alırken gelinin erkek kardeşine para ya da bir armağan vermesi gerekiyordu. Buna hazırlıklı olan Feyzi, cebinden çıkardığı 17 taşlı, deri kayışlı Nacar marka kol saatini kaynın koluna takınca; gelinin kardeşi kenara çekilip, eniştesine yol verdi.  Feyzi, kız evi baba evine çok yakın olmasına karşın, geleneğe uyarak gelini, çieklerle süslenmiş kır bir ata yengelerin yardımı ile bindirdi.  Önde gene bayraktar, ardında davul zurna, onların hemen arkasında kır at üzerinde gelin ve atın dizginlerini tutan damat ile onları evlerine kadar yolcu etmek isteyen konuklar, damadın baba evine doğru yürümeye başladılar.
Fevzi, atından inen gelini evinin merdiveninin başında yengelere teslim etti. Yengeler, gelini sofada bekleyen kadınlara, göstermek için, yüzünü açıp onu bir sandalyenin üzerine çıkardılar. Ardından da dualar eşliğinde gerdek odasına soktular.
     Artık gün kavuşmuş, damadı yolculamak zamanı gelmişti. Silah sesleri arasında gerdek odasına girmek için evin merdiveninin başına gelen Feyzi'yi bu kez bayraktar göğüsledi; o da bahşişini alıp yana çekildi. Bayraktardan kurtulan Feyzi, sırtına yumruk vurup, ''beline kuvvet, utandırma bizi aslanımmm!'' diyerek onu cesaretlendirmeye çalışan arkadaşlarının önünde, merdivenleri koşar adım çıkarken, uğur olsun; yapılan büyüler bozulsun diye evin damına  konmuş çiçek demetinin arasındaki aynayı vurmak amacıyla nişancılığına güvenenler ateş etmeye başlamışlardı.

                                                          ***
     Gelinin oğlan kardeşi, eniştesinin kendisine armağan ettiği deri kayışlı saati, biraz imrenerek, çokça da  kıskanarak bakan arkadaşlarına gösterip,
     ''Nacar, hemi de 17 rubis'' dedi. 
     '' Nacar'ı biliyom, emmimde de var'' dedi oğlanlardan biri, ''amma 17 rubis ne ki laan? onu bilmiyom''
     ''Rubis nedir ben de bilmiyom, ama eyi bi'şey olmazsa eniştem dakmazdı'' deyip, deri kayışlı,17 rubisli saatini başkalarına da göstermek için koşarak köy meydanına gitti.


---
İstanbul- Temmuz 2020
---
1-Dölle: Bir çardağa sarılmış üzüm asması.
2-Kırkım atma: Düğünde yeni evliler için armağanları toplama. Yanında, başının üstünde bir sini tutan kız çocuğu olan köyün yerlisi yaşlı bir kadın, bir sandalyenin üzerine çıkar, verilen armağanları, armağanı verenin adını söyleyerek sinye koyma eylemine kırkım atma denir.
3-Türkünün tamamı:
   Aman dezze yaman dezze/Ben yoruldum geze geze/ üç gızıyın birini bana versen/
   alırım dezze.
   Dezze fikrini iyi düşün/ Odununu çekerim gışın/satılıksa param peşin/ borca kalır
   sanma dezze.
4-Yağlık: Adana köylerinde, pamuklu kumaştan yapılmış, boyama desenli baş örtüsü.

5-Zılgıt çekmek: Dilini ağzının içinde oynatarak, başparmak hariç, 4 parmağı ile dudaklarına hafif hafif vuraral’’lu lu lu’ diye ses çıkarmak. Bir tür beğeni ifadesi.

6-Haşırlı:Haşırlı.Yeni, hiç kullanılmamış, havlu ya da bez.

7-Yülemek: Bileylemek
8-Mukallit: Taklit yapan
9-Çün-:Nice, mademki, nasıl
10-Aydur: Söylemek, söyledi
11-Zakir: Zikr eden
12-Hafız: Fevzi'nin ortanca ağabeyi Mehmet'in lakabı. Hafız olduğu için değil, sesi güzel olduğu için bu lakabı almıştır.
13-Yenge:Gelini gerdeğe hazırlayan, evli kadınlar. 


 

6 Temmuz 2020 Pazartesi

Ben Fayız Yimen





Ben Fayız Yimen

Banka açılalı çok olmamıştı; içeride fazla müşteri yoktu. Bankanın kapısından içeri, kırçıl sakallı, bıyığı sakalına göre daha kısa kesilmiş, küçük gözleri burnuna yakın, başında takkesi ile kahverengi şalvarımsı bir pantolon ve gene aynı renkte cübbe giymiş, ortaya yakın kısa boylu, altmış yaşlarında tıknaz biri girdi.
Kapının girişinde ayakta duran güvenlik görevlisi, onu görür, görmez,
     ''Hoş geldin hacı baba! Sefalar getirdin. Müdür beye mi?''
Hacı güvenlik görevlisini görmezden gelip, bankanın giriş katındaki bankacılara ve müşterilere  toptan bir ''esselamun aleyküm'' çekip, doğrudan banka müdürünün oturduğu ikinci kata çıkan merdivenlere yöneldi. Ardından da güvenlik görevlisi...

***
Banka, Orta Karadeniz Bölgesinde yer alan küçük bir kentte faaliyet gösteren bir devlet bankasıydı. Kentin ekonomisi genelde tarıma dayalı olmasına karşın, bir kaç yem ve un fabrikası ile çevre köylülerin ortaklaşa kurduğu salça fabrikası, kent ekonomisinin temelini oluşturuyordu.
Güvenlik görevlisinin 'hacı baba' diye selamladığı kişinin adı Salih'idi. Hacı Salih'in kentin hemen girişindeki un fabrikasının yanında, kente çok uzak olmayan bir köyde de bin dönüme yakın arazisi vardı. Hacı Salih, kendi deyimi ile ' köycülük işini' büyük oğluna bırakmış, kendisi, iki oğlu ile birlikte fabrikada eyleşiyordu'. Kenteki salça fabrikasının kurucu ortaklarından olduğu için, hakkı olan yönetim kuruluna  Valinin üstelemesine  karşın 'işim başımdan aşkın heri!' deyip  kendi yerine küçük oğlunu sokmuştu.
Köylüler, hasattan sonra, yeterli depoları olmadığı için az  bir öndelik karşılığı buğdaylarını un fabrikalarının silolarına döküp, fabrika sahiplerine emanete bırakırlar, kalan paralarını da buğdaydan üretilen un satıldıkça parça parça alırlardı. Neredeyse gelenek haline gelen bu uygulama nedeniyle fabrika sahiplerinin işletme sermayesine pek fazla gereksinimleri olmazdı. Kentteki en büyük kapasiteli un fabrikası onun olduğu için, bu emanet sisteminden aslan payını da Hacı Salih alırdı. Ancak bu aslan payını almasının en önemli nedeni; sadece fabrika kapasitesinin büyüklüğü değildi. Onun hem hacı, hem de tarikat ehli olması; payın büyüğünü almasının bir başka nedeniydi. Üstelik, kendi köyünde, çevre köylerdeki yoksul çocuklara ''Kur'an talim ettiren' yatılı Kur'an kursu binasını da o yaptırmıştı. 

***

Hacı Salih'in merdivenleri çıkıp odasına yöneldiğini gören banka müdürü masasından kalkıp, Onu odasının kapısında karşıladı. 
Hacı, sağ elini göğsüne götürüp, müdürü selamladı.
      ''Esselamu aleyküm inişte! (1) Zabah-ı şeriflerin hayr'ossun''
Nabza göre şerbet vermesini gayet iyi bilen ve aynı kentten evli olan deneyimli müdür, hacılara günaydın denmeyeceğini çoktan öğrenmişti.      
     '' Ve aleyküm selam Hacı Baba! Hoş geldin! Nas'sın bakayım''
     ''Hoş gördük inişte, gordüğün gibi.''
     ''Gördüğüm gibiyse; iyisin; maşallahın var.''
     '' Amaan heri !(2) Bu yaştan sona eyi olsam ne, eyi olmasam ne. Emaneti davşıyom(3). Amma velakin Allah'a şükür gene de.''
     ''Keşke herkes senin gibi taşısa emaneti Hacı baba!''
Hacı'nın, kentte başka bankalar olsa da bu bankayı seçmesinin kuşkusuz en önemli sebebinin bu müdürdü. Hem kentin eniştesiydi hem de cumasını kaçırmaz, orucunu sekitmezdi. Bir de hacca gitseydi eyi olacağıdı emme, Hacı ne zaman lafı döndürüp dolaştırıp hacca getirse; 'zamanı var Hacı! Yaşım daha genç Allah göstermesin genç yaşta hacılığın farizesini yerine getiremem, şeytana uyar; sakat etmekten korkarım' diyordu.
     ''Ne içersin? Her zamankinden mi?''
     ''Her zamankinden ossun.''
Müdür oda kapısında bekleyen güvenlik görevlisine,
     ''Hasibe hanıma söyle bize iki sade kahve, bir de limonlu maden suyu...''
Kahveler gelinceye kadar, şurdan burdan konuştular.
Hasibe hanım kahveleri getirdi. Aynı anda birer yudum aldılar kahvelerinden.
Hacı,
     ''Valla vaktım olsa buraya her gün gelirim; bu gayfenin hatırına. Heç bir yerde böyle gayfe yapmıyorlar.''
Müdür gücenmiş gibi,
     ''Aşk olsun Hacı Baba! Sadece kahvenin hatırına mı geliyorsun bana?''
     ''Alınma canım, gelişimin sebebi helbette sadece gayfe deel.''
     ''Ben de şaka dedim zaten Hacı! Seni bilmez miyim?
Hacı kahvesini içip, bitirdikten sonra, bardakta, kabarcıklar çıkaran maden suyundan bir yudum aldı.
      ''İnişte, benim vadeli bir hesap varıdı, onu böön gapatiim diyom''
      ''Hayırdır?''
      ''Hayır. Biliyon köylü buğdayı benim siloya döküyor. Onlara biraz avans virmem ilazım. Sen de eyi bilin ki; köylü gısmıynan kötü olmaya gelmez. Ha köylü, ha memede çağa(4). Gak deyişin virecen, guk deyişin virecen . Ağızları boş galdı mı; zırlar dururlar.''
Müdür,
      ''Hallederiz Hacı Baba'' deyip, telefona sarıldı. '' Bana kadar gelir misiniz Şeref bey!''
Bir kaç dakika sonra, on beş gün önce bankaya Güneydeki bir kentten gelip şef kadrosuna atanan, otuzbeşlerinde gösteren Şeref, Müdürün odasına geldi. Başıyla hacıyı selamladı. Müdür, Hacı Salih'e,
     ''Şeref bey bizim yeni şefimiz. Geleli iki hafta oldu, olmadı.'' 
Odaya girdiğinden beri yüzündeki güler yüzlü ifadeyi bozmayan Şeref'e dönüp,
    ''Hacı Salih bey de şehrimizin ileri gelen çiftçi ve fabrika sahiplerinden biri ve en iyi müşterimizdir. Bankamız onun sayılır''
Şeref,
     ''Memnun oldum efendim'' deyip, tokalaşmak için elini Hacı'ya uzattı ama o oturduğu koltuğun yaslandığı arkalığından şöyle bir doğrulur gibi yapıp, sağ elini göğsüne götürdü. 
Müdür,
       ''Hacı beyin vadeli hesabını kapatalım hemen. İmzalanacak evrakı ve parayı odama getirin. Hacıyı yormayalım.''
Şeref merdivenlerin başına kadar gidinceye kadar Müdür de, Hacı da onu gözleri ile izlediler. Şeref merdivenden inince Müdür, Hacıya dönüp,
      ''Büyük oğlandan olan torunun askerden gelmiş diye duydum. Gözünüz aydın. Everirsin artık.''
      '' Eyle. Benim gaşık düşmanıynan gelinin göz godoğu süt emmiş biri var. Allahın emriynen isteyip, ardından da nişan edecük.
     '' Bu zamane gençlerini nişanda fazla bekletmeye gelmez.''
     ''Haklısın bekletmeye gelmez. Düğünü de güze yaparık artık.''
Müdürle Hacı sohbet ederken, Şeref elinde bir tomar para ve banka amblemli bir kağıtla içeri girdi. Parayı ve elindeki evrakı hacının önündeki sehpaya koydu.
Hacı'ya
     ''Hacı amca burayı imzalayınca işlem tamam oluyor.''
Hacı imza atmadan önce, gözlüğünü cebinden çıkardı. 
Camını hohlayıp, gene cebinden çıkardığı bez mendil ile camlarını sildikten sonra, gözlüğü burnunun ucuna yerleştirdi. Şefin masaya koyduğu dekonta şöylesine bir göz attıktan sonra, dekontta gördükleri onu şaşırtmış gibi gözlüğünün üstünden Şeref'e bakıp,
     Burada bir yağnışlık var Şeref efendi. Vadelideki param bu kadar deeldi. Nirdeyse 60 bin küsür fazla var. Bu neci?''
     ''Ben kolaylık olsun diye faizini de hesaplayıp, ana paraya ekledim Hacı amca '' dedi Şeref.
Hacı küçük gözlerini belertip, sesini yükseltti.
     ''Yahu Şeref efendi! Sen beni ne sanıyon allasen. Bu yaştan sona bana fayız yedirip, cehennem ataşında yanmamı mı istiyon?''
      ''!''
      '' Ben bu parayı gabul idemem; asla! Na'ap, ne'et çıkar bu fayızı. Bana helal param yeter Allaha şükür.''
Şeref şaşkın; yardım ister gibi müdüre baktı. Bu konuda deneyimli olan ve artık devreye girme zamanın geldiğine karar veren Müdür, 
      ''Hacı'' dedi. ''Seni gayet iyi anlıyorum. Sen asla helala haram katmazsın. Ama bizim bu parayı sana ödememiz lazım; kural bu.''
     ''Yahu Müdür eşk olsun, sen de mi Şeref ilen aynı düşünüyon. Pes valla!''
     ''Haklısın Hacı ama kural bu. Bu faizi ana para ile sana ödememiz lazım.''
     ''Vallaha gabul itmem. Bak Allahın adını andım.''  Yılların banka Müdürü ilk kez böyle bir durumla karşılaşıyormuş gibi,
     ''Sen tarikat ehli bir müslümansın bilirim. Var mı bunun şeriatta bir yolu, yordamı?''
Hacı derin bir nefes aldı. Sağ elinin işaret parmağına götürüp bir süre düşünür gibi yaptı. Ne yapacağına karar vermiş olacak ki; sonunda cübbesinin altındaki yeleğinin düğme iliğine zincirle tutturulmuş, Şimendifer marka cep saatini çıkarıp, Şeref'e uzattı.
      ''Şimdi bu işi şeriata munasip bir şekilde halledcüük. Sen şimdi bu saatimi benden 60 bin küsura liraya satın alacan'' deyip saatini Şeref'e uzattı.
Olanlardan bir şey anlamayan Şeref, masasında onları gülümseyerek izleyen Müdüre baktı. Müdür al anlamına gelecek şekilde başını sallayınca, Şeref ,
      ''Satın aldım Hacı amca, dediğin gibi 60 bin liraya satın aldım'' deyip, Hacının zincirinden tutup salladığı şimendifer marka köstekli saati almak için elini uzattı. Saati eline aldı ama zincir hala hacının elindeydi.
      ''Şimdi o 260 bin liraya satın aldığın bu saati bana gönül rızasıynan hedaye et bakalım. 
Şeref bir kez daha Müdüre baktı. Müdür, gene 'al anlamında' bir baş işaretiyle  Hacıyı bir kez daha onayladı.Hacı,
     ''Ettin mi?''
     ''Bu saati gönül rızası ile sana hediye ediyorum'' deyip, zinciri Hacının elinde olan şimendifer marka saati, Hacıya geri verdi. Hacı, Şeref'in elinden alıp, zincirini yeleğinin iliğine tutturduğu saati, yelek cebine koyup, oturduğu koltuğun arkalığına yaslandı,
      ''Şimdi her şey şeriata uygun oldu. Haram maram galmadı''
Müdüre dönüp, 
     ''Şimdi soğuk bir kolanı içerim'' dedi.
***
Müdür ve Şeref Hacıyı bankanın kapısına kadar birlikte yolcu ettiler.
Müdür odasına çıkmadan, hala olayın şaşkınlığını üzerinden atamayan elini Şeref'in omuzuna koyup,
   '' Sen yeni geldin buraları bilmezsin. Kendine bir kahve söyle, sonra da yanıma gel biraz sohbet edelim'' deyip odasına çıktı.
--------
Corona Güncesi- Temmuz 2020
Adana
------
1-İnişte:Enişte
2-Heri: Bir hitap şekli. Bre.
3-Emaneti taşımak: Tanrının verdiği bedende onun sahibi değil, emanetçisi olmak.
4-Çağa:Çocuk